[ شرح ]
( 63752 - 63746 ) مىگويم ( ابن ميثم ) : بنا به روايتي ، اين نامه بيش از اين آمده است ، وآغاز آن چنين است : « از بندهء خدا على ، أمير مؤمنان ، به ناخلف فرزند ناخلف ، عمرو بن عاص ، دشنامگوى حضرت محمّد وخاندان أو ، هم در زمان جاهليّت وهم در اسلام ، درود بر پيروان هدايت ، امّا بعد ، تو مردانگى خود را به خاطر مردى تبهكار پرده دريده از دست دادى ، مردى كه در محفلش به شخص بزرگوار توهين مىكند ودر اثر معاشرتش ، شخص بردبار را به ناداني مىكشد ، پس قلب تو پيرو قلب أو گشته است چنان كه باطن وسرشت تو هم سرشت اوست . در نتيجة ديندارى ، امانتدارى ، دنيا وآخرتت را به باد داد وخداوند از باطن تو آگاه است .
پس تو هم چون گرگى كه به دنبال شير حركت مىكند ، به هنگام تاريكى شب از أو مىخواهد پايمالش نكند . تو چگونه از دست مقدّرات خلاص مىشوى ، در صورتي كه اگر در پى حق بودى ، به آنچه آرزو داشتى مىرسيدى ، وحقّ خود ، راهنماى كسى است كه به آن پايبند باشد . واگر خداوند مرا بر تو وپسر [ هند ] جگر خوار پيروز گرداند ، شما را به كساني ملحق سازم كه خداوند آنها را در حال جهل وگمراهى قريش در زمان پيامبر خدا ( ص ) هلاك كرد ، واگر شما مرا مغلوب ساختيد ويا پس از من مانديد ، خداوند شما را كفايت كند ، وانتقام وكيفر خاصّ أو شما را بس است . » .
نامه بر محور سرزنش عمرو ، به سبب پيروى أو از معاويّه در راه باطل ومتنفّر ساختن أو از آن حالتي كه دارد ومورد تهديد قرار دادن آنان به خاطر اين كار است . معناى قرار دادن عمرو ، دين خود را تابع دنياي معاويّه آن است كه وى دين خود را در راه رضاى معاويّه هر طور كه أو در راه رسيدن به دنيايش بخواهد ، صرف مىكند ، چنان كه قبلا ، به فروختن أو دين خود را به طمع رياست مصر ، در مصاف با علي ( ع ) اشاره كرديم . ( 63754 - 63753 ) آن گاه امام ( ع ) ، معاويّه را به داشتن چهار صفت وبا اظهار نهايت بيزارى از أو ، نكوهش كرده است : يكى آن كه : گمراهى آشكار