هامش
1 . أبو محمد هارون بن موسى تلعكبرى از علماى بزرگ شيعه وحامل علوم أئمة أطهار عليهم السّلام ؛ متوفى 385 ه ق .
2 . حسين بن هاشم مؤدب .
3 . علي بن أحمد بن محمد بن عمران دقاق ؛ كه وى وشخصيت فوق ، هر دو از مشايخ شيخ صدوق ، ابن بابويه قمى هستند .
4 . علي بن محمد قلانسى ؛ از مشايخ عالم رجالي بزرگ أبو عبد اللّه حسين بن عبد اللّه غضائرى .
5 . أبو عبد اللّه حسين بن علي خزّاز قمى . 16
از اين دستپروردگان أو ، به دست مىآيد كه وى در دوران ثقة الاسلام كلينى ( مؤلف كافى ) مىزيسته وأواخر قرن سوم وأوائل سدهء چهارم را درك نموده است . واز اينرو شيخ آقا بزرگ تهرانى در كتاب « نوابغ الرواة في رابعة المئات » ( راويان با نبوغ در قرن چهارم ) ، شرح حالي نيكو از أو آورده ووى را از علماى زمان غيبت صغرى دانسته است .
آثاري كه أو نگاشته عبارت است از : كتاب التوحيد ، كتاب الزيارات والمناسك ، كتاب الرد على محمد بن جعفر الأسدي ، كتاب من روى عن جعفر بن محمد عليهما السّلام ؛ كه نجاشي وعلامه به ارزشمند بودن آن اذعان نمودهاند ؛ وبدين لحاظ شيخ آقا بزرگ در « مصفى المقال في مصنفى علماء الرجال » شرح حال أو را در ضمن علماى رجال آورده است . نجاشي سند خود را به اين كتابها از طريق ابن غضائرى از قلانسى مىرساند .
واينك به اختصار برخى از سخنان بزرگان شيعه را در ثنا وستايش از أبو يعلى مىآوريم :
نجاشي وعلامه گويند : « موثق وجليل القدر واز علماى شيعه بوده وروايات بسيارى نقل كرده است » .
مجلسي در « وجيزه » گويد : « أو سخنانش اطمينانآور واحاديثش مورد اعتماد است » .
علامهء مامقانى در « تنقيح المقال » اظهار مىدارد : « سيد حمزه ، موثق ، جليل القدر وداراى منزلتي عظيم بوده است » .
وحاج شيخ عباس قمى در « كنى وألقاب » وى را از علماى صاحب اجازهء حديث برمىشمارد .
بدينترتيب واضح است كه همگى علماى رجال أو را در كتب خود به علم وتقوا ستودهاند .
هرچند كه اين ، دون مقام جناب وى مىباشد كه گوييم : وى از مشايخ اجازهء حديث - كه بىنياز از هر ثنا وستايشى هستند وشهيد ثاني بدان تصريح نموده وعلماى بعد از أو نيز آن را پذيرفتهاند - بوده است ؛ زيرا اين شأن كسى است كه شخصيتش ناشناخته ومجهول باشد . درحالىكه منزلت سرور ما سيد حمزه - همانگونه كه كلام علماى رجال را پيرامون مقام وى بيان داشتيم وكرامات خارج از شمار مرقد مطهرش شاهد بر آن است - فوق تمامى اين مراتب است .
أو از يگانگان علماى أهل بيت عليهم السّلام بوده وهر فضيلت وشرافتى را از آن خود ساخته است ، پس وى از كساني نيست كه درصدد اثبات موثق بودن أو باشيم تا به أمثال اين كلمات تمسك جوييم . آرى ! كثرت احاديثى كه وى نقل نموده نشانگر فضل وعلم بسيار أو است ، كه در سخنان ائمهء أطهار عليهم السّلام آمده است :
« اعرفوا منازل الرّجال منّا بقدر روايتهم عنّا » . -