وتابعان معمول بوده است ، به جاى حكماء حلماء نيز روايت شده است ، وحلم صفت فاضلهاى مىباشد كه از فروع ملكه شجاعت است وعبارت از حدّ وسط ميان سستى وبىحالى وزيادهروى در خشم وتندى است كه هر دو از خويهاى زشت به شمار مىآيند ، اين كه اينها از صفات روز آنهاست ، وشب آنها به نماز اختصاص داده شده براي اين است كه همان گونه كه پيش از اين گفتهايم شب براي برگزارى نماز شايستهتر است .
19 - دانشمندانند ، منظور از اين دانش ، كمال قوّت نظري به وسيله داشتن علوم نظري است كه عبارت از معرفت صانع عالم وشناخت صفات اوست .
20 - ابرار ونيكوكارانند ، برّ ( نيكوكار ) كه جمع آن ابرار است معناى عفيف ( پاكدامن ) را نيز شامل است ، زيرا واژه مقابل برّ ، فاجر ( بدكار ) است .
21 - پرهيزگارانند ، مراد از تقوا وپرهيزگارى در اين جا ترس از خداست ، واگر چه پيش از اين صفت عفّت وبيم از خداوند جزء صفات پرهيزگاران آورده شده ليكن تكرار آنها در اين جا به منظور شمارش صفات واخلاق آنان در ساعات روز است ، وآنچه پيش از اين گفته شده مراد مطلق أوصاف آنها بوده است .
( 46601 - 46583 )
فرموده است : وقد برأهم الخوف . . . تا عظيم .
اين گفتار در بيان اثرات ترس از خداست كه بر جان آنان غلبه دارد ، وبىترديد بروز آثار مذكور به سبب اين است كه روح آنان كه عهدهدار تدبير أمور تن است در نتيجة توجّه به مبدأ عالم وجود وهراس از قصور در برابر أو ، وبازماندن نيروى جذب وتغذيه از رسانيدن بدل ما يتحلّل به بدن ، نمىتواند به اصلاح أمور واداره آن بپردازد ، از اين رو لاغرى ونزارى آنان را بر اثر ترس از خدا به تيرى كه تراشيده شده باشد تشبيه فرموده است ، ووجه مشابهت شدّت لاغرى وكاهيدگى آنان است . واين وضع دگرگونى رنگ ورخسار وپوست وقيافه وضعف انفعالات نفساني را بر اثر ترس واندوه به دنبال دارد ، لذا بيننده گمان مىكند آنان بيمارند در صورتي كه هيچ گونه بيمارى در آنها نيست ، جمله ويقول قد خولطوا يعنى بيننده