اين بيان ، هشدارى است بر اين كه يادآورى مرگ وبه خاطر داشتن خانه گور واجب است ، زيرا كسى كه ناگزير از پيمودن راهى است ، اگر در ميان آن منزلگاهى مخوف وظلمانى باشد ، لازم است براي توقّف در آن خود را آماده كند ووسيله روشنايى با خود بردارد ، بديهي است انسان در سفر آخرت نيز ناگزير به عبور از گذرگاه قبر است ، واحكامى كه در اين باره از شارع مقدّس رسيده بسيار است .
پس از اين امام ( ع ) دو مثلي را كه مشهور است ، براي وجوب حسن معامله با خداوند گوشزد مىفرمايد كه يكى كما تدين تدان مىباشد ، زيرا حسن پاداش خداوند همواره متناسب با خوبى عمل فرد ، وبدى كيفر أو نيز به اندازه بدى كردار أو است ، ديگرى مثل كما تزرع تحصد است . واژه زرع ( كشت كردن ) براي كردار انسان كه به سبب آن داراى ملكه خوبى يا بدى مىشود استعاره شده است همچنين واژه حصد ( درويدن ) براي ثمرات كشت وكار أو وپاداش خوب يا بدى كه بر اثر آن بدو تعلّق مىگيرد استعاره گرديده ومناسبت در هر دو روشن است .
( 30949 - 30924 ) فرموده است : وكما قدّمت اليوم تقدم عليه غدا .
معناى اين عبارت آشكار است ، زيرا حالات وكيفيّات نفساني كه ثمره اعمال خوب يا بدى است كه انسان به سبب آنها مستوجب سعادت يا شقاوت مىشود ، اگر چه در طول زندگانى دنيا نيز با نفس همراه بوده است ، ليكن چنان كه پيش از اين توضيح دادهايم تنها پس از جدا شدن از بدن ، صورت واقعي آن نمودار ، وپرده از روى آن برداشته مىشود ، ونفس در اين هنگام كه منكشف شده به منزله كسى است كه با امرى روبرو گرديده كه پيش از اين با آن برخورد نكرده است ، وچون فرجام كار اين است سزاوار است انسان براي پاى خود در آن روز جايى فرآهم كند ، معناى فامهد لقدمك اين است كه با كردار شايسته جاى پاى خود را در آن جهان هموار وآماده سازد ، وآنچه در مصلحت وتوان اوست براي قيامت خود از پيش بفرستد .
پس از اين امام ( ع ) به گفتار خود در تحذير وپرهيز دادن كساني كه مواعظ أو
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 445
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٤٥