پانزدهم : در باره تنزيه حقّ تعالى است از اين كه پرسيده شود : أو چگونه است ؟ زيرا اين پرسش از چگونگى وحالت است ، ودر اين صورت چنان كه فرموده است ، اين كس توصيف خدا را خواسته است ، وروشن كرديم كه خداوند منزّه از كيفيّات وصفات است .
شانزدهم : خداوند منزّه است از اين كه پرسيده شود در كجاست ؟ زيرا اين ، پرسش از جا ومكان است كه هر دو از لواحق جسم است ، وما بيان كرديم كه خداوند از جسميّت ولوازم آن منزه است ، بنا بر اين خداوند متعال از قرار داشتن در مكان منزّه مىباشد ، امّا با علم واحاطه خود ، در همه جا حاضر است .
( 30627 - 30612 )
هفدهم : اين كه فرموده است : عالم إذ لا معلوم . . . تا مقدور .
معناى علم وربوبيّت وقدرت خداوند پيش از اين شرح داده شده ودانستهايم كه ظرف زمان إذ به تقدّم ذاتي حقّ تعالى بر همگى مخلوقات ومعلولات خود اشاره دارد بديهي است چون اين تقدّم در نظر گرفته شود در مىيابيم كه در آن هنگام هيچ معلوم ومربوب ومقدوري جز ذات مقدّس بارى تعالى موجود نبوده ، بلكه واجب است وجود هر موجود ومعلومى را متأخّر از ذات حقّ بدانيم ، خواه اين كه طبق اعتقاد متكلمان همگى موجودات حادث باشند ويا به گفته پيشينيان برخى از آنها حادث باشد ، وتوفيق وعصمت از گناه وخطا از خداوند است .
از اين خطبه است :
قَدْ طَلَعَ طَالِعٌ وَلَمَعَ لَامِعٌ وَلَاحَ لَائِحٌ - وَاعْتَدَلَ مَائِلٌ وَاسْتَبْدَلَ اللَّهُ بِقَوْمٍ قَوْماً وَبِيَوْمٍ يَوْماً - وَانْتَظَرْنَا الْغِيَرَ انْتِظَارَ الْمُجْدِبِ الْمَطَرَ - وَإِنَّمَا الْأَئِمَّةُ قُوَّامُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ - وَعُرَفَاؤُهُ عَلَى عِبَادِهِ - وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ عَرَفَهُمْ وَعَرَفُوهُ - وَلَا يَدْخُلُ النَّارَ إِلَّا مَنْ أَنْكَرَهُمْ وَأَنْكَرُوهُ - إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَصَّكُمْ بِالْإِسْلَامِ وَاسْتَخْلَصَكُمْ لَهُ - وَذَلِكَ لِأَنَّهُ اسْمُ سَلَامَةٍ وَجِمَاعُ كَرَامَةٍ - اصْطَفَى اللَّهُ تَعَالَى مَنْهَجَهُ وَبَيَّنَ حُجَجَهُ - مِنْ ظَاهِرِ عِلْمٍ وَبَاطِنِ حُكْمٍ - لَا تَفْنَى غَرَائِبُهُ وَلَا تَنْقَضِي عَجَائِبُهُ - فِيهِ مَرَابِيعُ النِّعَمِ وَمَصَابِيحُ الظُّلَمِ - لَا تُفْتَحُ الْخَيْرَاتُ إِلَّا