است كه چون زمان جدايى أو از اموالى كه گرد آورده فرا رسيده ، واين أموال در استحقاق غير قرار گرفته ونمىتواند در آنها تصرّف كند ، لذا داراييهاى أو به مالي كه در گرو غير بوده ودر اين هنگام از استحقاق أو خارج شده وبه تملّك گرو گيرنده در آمده تشبيه شده است ، هر چند اين توجيه قابل احتمال است امّا در اين صورت فايده كلمه بها كه در آخر جمله است از ميان مىرود ، زيرا ضمير بها به أموال گردآورى شده برگشت دارد كه متعلّق رهن است نه اين كه اين أموال گروگان رهن باشد ، وجمله وهو يعضّ يده اشاره است به تأسّف واندوه شديدي كه در اين حال به أو دست مىدهد ، وبا ملاحظه اين كه مرگش فرا رسيده وأسباب ووسايل ، ميان أو وپروردگارش منقطع شده بر گناهان وتقصيراتى كه در برابر خداوند متعال مرتكب گرديده دچار پشيمانى مىشود ، واز اين كه آنچه وى را از خداوند غافل مىداشت وأو آن را باقي وپايدار مىپنداشت فانى ونابود شده نادم واندوهگين مىگردد ، وبر كوتاهيهايى كه كرده حسرت وافسوس مىخورد ، چنان كه خداوند متعال فرموده است :
« أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ
« 16 » » ودر اين هنگام آرزوى هدايت مىكند ومىگويد :
« أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدانِي لَكُنْتُ
« 17 » » يا هنگامى كه عذاب الهى را مىبيند ، آرزو مىكند كه به دنيا باز گردد تا تقصيرات خود را جبران وأوامر خداوند را فرمانبردارى كند ، ومىگويد :
« لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ
« 18 » » بارى سخن امام ( ع ) نظير آن چيزى است كه خداوند متعال فرموده است :
« وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا
« 19 » » امام ( ع ) در اين
هامش
( 16 ) سوره زمر ( 39 ) آية ( 56 ) يعنى : . . . اين كه كسى بگويد افسوس بر من از كوتاهيهايى كه در فرمانبردارى از خدا كردم و ( آيات أو را ) به سخريّة گرفتم .
( 17 ) سوره زمر ( 39 ) آية ( 57 ) يعنى : . . . واگر خداوند مرا هدايت مىكرد از پرهيزكاران بودم .
( 18 ) سوره زمر ( 39 ) آية ( 58 ) يعنى : . . . آيا مىشود بار ديگر به دنيا باز گردم تا از نيكوكاران باشم .
( 19 ) سوره فرقان ( 25 ) آية ( 27 ) يعنى : روزى كه ستمكار از شدّت حسرت دست خويش را مىگزد ومىگويد : اى كاش با فرستاده خدا راهى را برگزيده بودم .