معلوم كنيم مقصود از اين قرينهء متصله چيست ؟ و پس از آن دربارهء قرينهء منفصله كه مورد اختلاف طرفين است بحث كنيم :
* مراد از قرينة متصله :
استاد شهيد صدر ( قدس سره ) در مقصود از قرينهء متصله سه احتمال را مطرح كردهاند :
1 ) اينكه مقصود از قرينهء متصله آنچنان قرينهاى باشد كه عموم وضعى را نيز از عموم بيندازد يا به تعبيرى ديگر : صلاحيت قرينيت بر عدم عموم در عام لفظى وضعى داشته باشد ؛ نظير آنجا كه قرينهء متصله قيد توصيفى عام باشد نظير : « أكْرِم العَالِمَ العَادلَ » يا قرينهء متصله در جملهء متصل به جملهء مشتمل بر عام باشد ؛ لكن به لحاظ اخصيت مطلق ؛ نظير : « أكْرِم العَالِمَ ولا تُكرِم العَالِمَ الفَاسِقَ » ، يا به لحاظ ناظر بودن بر عام ؛ نظير : « أكْرِم العَالِمَ ؛ أعنِي : العَادلَ » ، قرينيت بر عام داشته باشد و مانع ظهور عام در ارادهء عموم شود . بنابر اين ، احتمال قرينهء متصلهاى از اين قبيل همانگونه كه مانع عموم عام مىشود ، مانع انعقاد اطلاق مطلق نيز مىشود . بر خلاف آنجا كه قرينهء متصله قضيهاى باشد كه نافى حكم از حصهاى از افراد عام باشد بدون آنكه مانع ظهور عام در عموم باشد ؛ نظير آنكه بگويد : « أكْرِم العُلَمَاءَ ولا تُكرِم الفُسّاقَ » كه در اين صورت قرينهء متصلهء مانع ظهور عام در عموم نيست و تنها ظهورى مزاحم ظهور عام در عموم فراهم كرده است . چنين قرينهء متصلهاى مانع انعقاد اطلاق مطلق نيز نخواهد بود ؛ خواه اين قرينهء متصله خود از عموم اطلاقى برخوردار باشد يا آنكه عمومش عموم وضعى باشد ، و لذا اگر چنين بگويد : « أكْرِم عَالِماً ولا تُكرِمْ فَاسِقَاً » ، يا : « أكْرِم عَالِماً ولا تُكرِمْ كُلّ فَاسِقٍ » ، قرينهء متصلهء موجود مانع انعقاد اطلاق « أكْرِم عَالِماً » نخواهد بود ؛
2 ) اينكه مقصود از قرينهء متصله افزون بر آنچه در احتمال اول بيان شد آن قرينهء متصلهاى را نيز شامل شود كه با عموم وضعى نفى حكم از حصهء مطلق كند ؛ نظير : « أكْرِم عَالِماً ولا تُكرِمْ كُلّ فَاسِقٍ » كه قرينهء متصلهاى اينچنين اگرچه آنجا كه متصل به عموم وضعى عام باشد ، عموم آن را مخدوش نمىكند ؛ لكن آنجا كه متصل به مطلق باشد ، مانع انعقاد اطلاق آن مىشود . بنابر اين احتمال ، اين قرينهء متصله اگر شمولش شمول اطلاقى باشد ، خدشهاى به اطلاق مطلق وارد نمىكند و مانع انعقاد اطلاق در آن نمىشود . بنابر اين ، افزون بر مواردى كه در احتمال اول مانع انعقاد اطلاق در مطلق شناخته شدند آنجا كه بگويد : « أكْرِم عَالِماً ولا تُكرِمْ كُلّ فَاسِقٍ » نيز قرينهء متصله كه عمومش وضعى است مانع انعقاد اطلاق در : « أكْرِم عَالِماً » مىشود در حالى كه قرينهء متصله در : « أكْرِم عَالِماً ولا تُكرِمْ فَاسِقَاً » - كه شمولش اطلاقى است - مانع انعقاد اطلاق در ( أكرم عالماً ) نيست ؛
3 ) اينكه مقصود از قرينهء متصله هر آنچه باشد كه فىنفسه - بدون در نظر گرفتن ذو القرينه - بيان به شمار آيد ( خواه عمومش وضعى باشد يا اطلاقى ) . بنابر اين ، افزون بر آنچه در دو
اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 452
مساهمون: الشيخ محسن الأراكي
ص٤٥٢