* ( 1 ) : بيان محقّق خوئى :
محقّق خوئى ( رحمه الله ) قول به وضع للاعم را بر گزيده است و چنين مدّعى شده كه آنچه در مسمّاى صلاهء دخالت دارد و « صلاة » براى آن وضع شده است خصوص اركان اربعه ( تكبير و ركوع و سجود و طهور ) است ، و ما بقى اجزاء و شرايط ، دخلى در مسمّا ندارند « 1 » .
بنابر اين ، مدّعاى ايشان از دو بخش تشكيل مىشود :
1 ) سلبى : كه به جز اين چهار ركن در مسمّا معتبر نيست ؛
2 ) ايجابى : كه اين چهار ركن در مسمّا معتبرند .
محقّق خوئى بيشتر در اثبات جانب ايجابى اهتمام ورزيده است ؛ لكن در اثبات جانب سلبى كلام ايشان ، تلميذشان شهيد صدر ) قدس سره ) به كمك ايشان آمده و به نيابت از ايشان چنين استدلال مىكنند :
1 ) اخلال به ساير اجزا و شرايط غير ركنى در صحّت حمل « صلاة » خللى وارد نمىكند - مثلًا در مورد نسيان - و اين نشانهء عدم دخالت آنها در مسمّاى « صلاة » است ؛
جواب : استاد شهيد در پاسخ اين استدلال مىفرمايد : صحيحى مىتواند ادعا كند كه جامع بين آن اجزا و شرايط به لحاظ تقيد برخى اجزاء به حال مخصوص كه حال ذكر است - در صلاهء معتبر است ، نه جامع بين اجزا و شرايط به طور مطلق .
2 ) در بسيارى اخبار ، « صلاة » به همين « اركان » معرفى شده است و ساير اجزا ذكر نشدهاند ؛
جواب : دليلى بر اينكه اين اخبار در مقام بيان مسمّاى صلاهء است وجود ندارد . جواب ديگر اين است كه : اين اخبار با مضامين مختلف آمدهاند كه شاهد بر اين است كه در مقام بيان تمام ما يعتبر در مسمّاى صلاهء نبودهاند . و چنانچه ادّعا شود كه در مقام بيان تمام ما يعتبر در مسمّا بودهاند لازمهاش تقييد برخى به برخى ديگر است كه نتيجهء آن اعتبار ساير اجزا و شرايط در مسّماى صلاهء است .
3 ) رواياتى كه به اين مضمون آمده : « الصلاة ثلاثة أثلاث : ثلث طهور ، وثلث ركوع ، و ثلث سجود » « 2 » كه ظهور در بيان ماهيت صلاة دارند به ضميمهء رواياتى كه داّل بر ركنيت تكبيرة الإحرام و اعتبار آن در ماهيت صلاة مىباشند كه مقيد اين روايات خواهند بود .
هامش
( 1 ) . المحاضرات 179 : 1 - 173 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، أبواب الركوع ، باب 9 ، حديث 1 . .