نظير مفهوم « فرد انسان » يا « الفرد الإنسان » يا « الشخص الإنسانى » يا « مصداق الإنسان » اگر مقصود حكايت اين دسته از مفاهيم از يك مصداق جزئى معين است نظير آن كه مفهوم « الفرد الإنسانى » يا « الفرد من الإنسان » وسيلهء حكايت از فرد معين خاصى از انسان باشد كه در اينصورت وضعخاص و موضوعله خاص است ؛ زيرا مفهوم « الفرد الإنسانيّ الخاصّ المعيّن » با مفهوم « زيد » كه فرضاً از همان فرد جزئى حكايت مىكند جز در لفظ فرقى ندارد . و اگر مراد از « الفرد الإنسانيّ » فرد انسانى خاص و معين نيست در اينصورت وضع عام موضوعله عام مىشود ؛ زيرا مفهوم الفرد الانسانى در اين فرض حاكى از همه افراد انسان است و فرقى از اين ناحيه بين اين مفهوم و مفهوم « انسان » وجود ندارد و همان تقسيماتى كه براى تصوّر عام كرديم و گفتيم كه عام بهلحاظ انطباق بر مصاديق مىتواند به سه نوع لحاظ شود به نحو صرف الوجود ، مطلق الوجود ، مجموع الوجود در مفهوم « الفرد من الإنسان » نيز قابل تصوّر است .
* اشكالات محقّقصدر :
سيدنا الاستاذ المحقّق الشهيد الصدر ( رحمه الله ) اشكال مزبور را با دو تقرير ديگر بيان مىكند .
* تقرير اوّل : وضع عام و موضوعله خاص به سه نحو قابل فرض است كه همگى اين سه فرض غير ممكناند :
1 ) اينكه مفهوم عام نظير مفهوم انسان بهنحو استقلالى مورد لحاظ ذهن قرار گيرد كه در اينصورت نمىتواند وجه و عنوانى براى خاص باشد و جز خودش را نشان نمىدهد ، علىهذا وضع عام موضوعله خاص بنابر اين فرض ممكن نيست ؛
2 ) اينكه مفهوم عام نظير مفهوم انسان بهنحو آلى مورد لحاظ قرار گيرد و وسيلهء لحاظ مصاديق خارجى قرار گيرد . اين فرض نيز باطل است ؛ زيرا رابطهء وضعى رابطهاى ميان دو تصوّر ذهنى است در حالىكه بنابراين فرض ، موضوع له عين مصاديق خارجيه مىشود ، و اين مطلب با ماهيت رابطهء وضعى ناسازگار است ؛
3 ) اينكه مفهوم عام نظير مفهوم انسان بهنحو آلى مورد لحاظ قرار گيرد ؛ لكن وسيلهء لحاظ مصاديق جزئيه ذهنى قرار گيرد يعنى وسيلهء لحاظ مفاهيم مصاديق انسان در ذهن قرار گيرد نظير مفهوم زيد ، عمرو ، خالد . . . ( الىآخره ) . اين فرض نيز ممكن نيست ؛ زيرا مفاهيم جزئيه ذهنيه نظير زيد ، عمرو ، خالد با مفهوم كلّى انسان مبايناند ؛ زيرا مفهوم كلّى يا مفهوم جزئى تباين دارد و هيچ مفهومى نمىتواند وجه و عنوان مفهوم مباين خود قرار گيرد .
بنابراين وضع عام و موضوعله خاص متصور نيست .
اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 176
مساهمون: الشيخ محسن الأراكي
ص١٧٦