علاء الدين حسين بن محمد باقر الحسينى 4 - محمد باقر بن سيد حسن الحسينى 5 - محمد فاضل بن محمد باقر الحسينى . همچنين ايشان افزوده است : ظاهرا نويسندهء وقفنامه ، همان كاتب چهار نسخه وقفنامهء مدرسه چهار باغ اصفهان باشد و گويا كاتب نامش شاه قلى بن محمد يوسف افشار يكى از بهترين خوشنويسان زمان است كه چندين كتاب و رساله به خط آن مرحوم به نظر اينجانب رسيده . « 1 »
2 - واقف اين وقفنامه فردى است كه در متن وقفنامه از وى با نام حاجى حق نظر آقا و در وقفنامهء دوم حاجى حق نظر بيك ياد شده و القابى كه براى وى به كار رفته ، نشانگر آن است كه فرد يادشده از آقايان حرم بوده ، فرزندى نداشته ، به زيارت حرمين شريفين نائل شده و همانند آقايان برجستهء حرم شاهى ، از ثروت زيادى كه عمدهء آن در قالب املاك و مزارع بوده ، برخوردار بوده است . اين طايفه ، به طور معمول اموال خويش را در سفر مكه و عتبات عاليات خرج مىكردند و آنچه باقى مىماند ، وقف مىنمودند كه نمونهء حاضر ، از جملهء همان موقوفات است . مورد ديگر ، بناى مدرسه آقا كمال و تعيين موقوفات بىحد و حصر آقا كمال براى آن است كه در ادامهء همين وقفنامه به چاپ خواهد رسيد . از نظر آقا آگاهى خاصى به دست نياورديم ، جز آن كه شاردن در جريان جانشينى شاه سليمان ( در سال 1077 ) از خواجهاى با نام آغا ناظر ياد مىكند كه احتمال مىرود همان نظر آقا باشد . « 2 »
3 - خواجهسرايان در نيمهء دوم حكومت صفوى نقشى مهمى ميان شاه و امراء ايفا مىكردند و از اين زاويه ، نفوذى چشمگير و در آمدى گسترده داشتند . اين مطلب را به راحتى مىتوان از آنچه كه در تذكرة الملوك « 3 » ( ص 18 - 19 ) درباره آنان آمده و نيز آنچه كه مشابه آن در كتاب القاب و مواجب دورهء سلاطين صفوى « 4 » ( صص 1 - 4 ) آمده است ، دريافت . مشاغل آنان بسيار بالا و درآمدها فراوان بوده است . تنها يك نمونه ، نظارت بر موقوفات مسجد گوهر شاد است كه « با خواجهسرايان مىباشد كه از جانب اشرف - يعنى شاه - تعيين شوند ، حقالنظارهاى از موقوفات مسجد مزبور كه مشار اليها - يعنى گوهرشاد آغا - وقف بر مسجد مزبور نموده ، دارند كه حسب الواقع معلوم نمىشود كه در سالى چه مبلغ مىشود ! و از قرار تقرير مباشرين آن از سيصد تومان تا پانصد ششصد تومان به عمل مىآيد . » « 5 »
هامش
( 1 ) . وى كاتب نسخهاى از جامع الرواة است كه در چاپ اين كتاب ، مورد استفاده بوده است . بنگريد : مقدمهء جامع الرواة ، ص م .
( 2 ) . بنگريد : شاردن ، سفرنامه ، ج 4 ، صص 1631 - 1369
( 3 ) . ميرزا سمعيا ، به كوشش دبير سياقى ، تهران ، امير كبير ، 1369
( 4 ) . به كوشش يوسف رحيملو ، دانشگاه مشهد ، 1371
( 5 ) . القاب و مواجب دورهء سلاطين صفوى ، صص 2 - 3