5 - مسئوليت بعد ، نظارت بر وقف است كه براى اين كار ، يكى از علماى اصفهان انتخاب شده است . وى محمد مؤمن فرزند محمد صالح ، پيشنماز جامع عباسى يعنى همين مسجد امام فعلى در ميدان نقش جهان است . گويا مقصود از محمد صالح يادشده ، محمد صالح بن عبد الواسع ، داماد علامهء مجلسى است كه شيخ الاسلام اصفهان بوده و به سال 1126 درگذشت . « 1 » فرزندش مير محمد مؤمن خاتونآبادى است كه در سال 1148 در دشت مغان ، به دستور نادر و به احتمال ، به خاطر مخالفت با تغيير سلطنت از صفويه به افشاريه ، به شهادت رسيد . وى عالمى برجسته بوده و عبد الله جزائرى معاصر او ، از دانش فقهى وى ستايش فراوان كرده است . « 2 »
طبق نظر واقف ، پس از محمد مؤمن ، مىبايست فرزند پسر بزرگ وى ناظر باشد . پس از او ساير فرزندان صلبى او . در صورت نبودن فرزند صلبى ، بزرگترين نوادهء پسرى او اولويت خواهد داشت . با نبود نوادهء پسرى ، پسر دختر محمد مؤمن به همين ترتيب الاكبر فالاكبر . در صورتى كه كسى از اين خاندان براى نظارت نباشد ، ناظر ، اعلم علماى اصفهان خواهد بود .
6 - مسئوليت سوم ، مربوط به متصدّى موقوفات و مدير آنهاست . وى يكى از افراد محلى با نام آقا محمد حسين را كه به وى اطمينان داشته به عنوان متصدى موقوفات معين كرده و ادامهء آن را در فرزندان صلبى وى ، در صورت داشتن صلاحيت ، واگذار كرده است .
در غير اين صورت ، يعنى نداشتن اهليت و صلاحيت ، امر تصدى به يكى از بردگانى كه واقف وى را آزاد كرده با نام محمد على بيك و سپس اولاد ذكور او واگذار مىشود . در نبود اهليت و صلاحيت آنها ، متولّى و ناظر و اعلم علماى اماميه ، با مشورت يكديگر ، يك متصدى را معين خواهند كرد . پرداختن به مسألهء متصدى و به ويژه انتخاب متصدى از ميان بردگان آزادشده ، به فهم مناسبات آقايان با يكديگر كمك شايستهاى مىكند . همين مسئله در مورد نظارت بر موقوفات مدرسهء سلطان حسينيه يا مدرسهء آقا كمال نيز مطرح است ؛ در آنجا نيز كار نظارت در اختيار آقايان كه مسئوليتهايى مانند يوزباشى و غيره داشتهاند ، قرار داده شده است .
7 - اما موارد مصرف : نخستين مورد ، پرداختن به امر آبادى رقبات وقفى است كه پيش از آن ، هر گونه تصرفى در در آمد موقوفات ، حرام است . پس از آن پرداختن انواع مالياتهايى است كه به اين رقبات تعلق مىگيرد . گفتنى است كه واقفان مهم ، مىتوانستند از شاه اين اجازهء خاص را داشته باشند كه رقبات وقفى آنها از پرداخت ماليات معاف باشد . نمونهء آن را در وقف نامهء مدرسهء آقا كمال خواهيم ديد . اما در اينجا سخن از پرداخت مالياتهاى
هامش
( 1 ) . آقا بزرگ ، الكواكب المنتثرة ، ص 368
( 2 ) . جزائرى ، الاجازة الكبيرة ، ص 179 ؛ آقا بزرگ ، الكواكب ، صص 664 - 665