علامهء محمد باقر مجلسى نيز به پيروى از رواياتى كه در نهى از قصهخوانى و طرد قصاص بوده ، و نيز در ادامه حركتى كه علماى شيعه از صدر دولت صفوى به اين سوى ، بر ضد قصهخوانى داشتهاند ، سخت در برابر اين قبيل دروغها ايستاده است . ايشان در موردى مىنويسد : بايد دانست كه از جمله چيزهايى كه مذموم است ، بلكه دغدغهء حرمت در آن مىشود ، نقل دروغ است ، مانند قصّه حمزه و ساير قصههاى دروغ ، چنانچه از حضرت رسول صلى الله عليه و آله منقول است كه بدترين روايتها ، روايت دروغ است ، بلكه قصههاى راستى كه لغو و باطل باشد ، مانند شاهنامه و غير از آن ، از قصههاى مجوس و كفار ؛ و بعضى از علما گفتهاند كه حرام است ، چنان كه در بعضى از كتب اماميه مسطور است . و مروى است از حضرت امام محمد تقى - عليه السلام - كه آن حضرت نقل نمود از حضرت پيغمبر - صلى الله عليه و آله - كه آن حضرت فرمود كه : ذكر علىّ بن أبى طالب عبادة ، و من علامات المنافق أن يتنفّر عن ذكره ، و يختار استماع القصص الكاذبة و أساطير المجوس على فضائله . - ثم تلا عليه السلام : -
وَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ، وَ إِذا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ
. « 1 »
سپس مرحوم مجلسى به ترجمهء اين حديث و آيه پرداخته ، نقلى از اعتقادات شيخ صدوق آورده كه امام صادق - عليه السلام - شنيدن سخنان قصاص را نهى كردند . « 2 »
علامهء مجلسى در حق اليقين نيز دربارهء قصهخوانى چنين نوشته است : و از جملهء محرمات كه جمعى از اكابر علما تصريح به حرمت آن كردهاند ، خواندن و شنيدن قصههايى است كه آنها دروغ است ، مانند قصهء حمزه و افسانههاى معلوم الكذب يا بعضى از آنها كه معلوم الكذب است مثل روايات موضوعهء مخالفان كه مشتمل است بر تخطئهء انبياء - عليهم السلام - و نسبت فسوق و معاصى به ايشان ، يا مدح خلفاى جور ، يا كرامات مبتدعهء صوفيه ، يا افترا بر اكابر علماى شيعه ، و امثال اينها از امور باطله مگر آن كه غرض رد و ابطال آنها باشد ، يا از براى تقيه مضطر شود به خواندن و شنيدن آنها ، چنان كه آيهء
سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ
« 3 » بر آن دلالت دارد ، بنا بر بعضى از تفاسير . و ابو الصلاح در كافى گفته است كه : حرام است دروغ ؛ و از جملهء دروغ است صحبت داشتن شب به قصههاى قصهخوانان كه جنگ دروغى اختراعى را نقل مىكنند يا بر جنگهاى واقعى چيزهايى زياد مىكنند . و شيخ يحيى بن سعيد در جامع « 4 » گفته است : حرام است شبنشينى كردن به ذكر دروغ و قصههاى
هامش
( 1 ) . زمر ، 45
( 2 ) . مجلسى ، محمد باقر ، عين الحياة ، ص 244 ( چاپ 1254 ق )
( 3 ) . مائده ، 41
( 4 ) . مرواريد ، على اصغر ، ينابيع الفقهية ، ج 21 ، ص 263 از الجامع للشرائع . گفتنى است كه شبيه همين مطلب در كتاب « الدروس » شهيد اول نيز آمده است : و احاديث القصص و السمار المشتملة على الكذب