كرده و مربوط به روزگار صفوى است . نمونهء ديگرى كه نسخههاى فراوان با تحريرهاى گوناگون از آن بر جاى مانده جنگ نامهء شاه مردان على است . « 1 »
حمزهء سيد الشهداء يكى ديگر از سوژههاى اين قبيل داستانهاست . حمزهنامه ، يا رموز حمزهء يا جنگ نامهء امير المؤمنين حمزه داستانى است كه تحت عنوان قصهء حمزه به سال 1347 به كوشش جعفر شعار به چاپ رسيده است . اين اثر ، بهرهء تاريخى ندارد و صرفا داستانى است .
محمد بن حنفيه هم يكى ديگر از شخصيتهاى اين قبيل داستانهاست كه جنگ نامهء محمد بن حنفيه « 2 » بر محور او ساخته شده است . اين داستان نيز هيچگونه اساس تاريخى ندارد و تنها و تنها براى سرگرمى است . گزارش كوتاهى از روايت منظوم آن چنين است :
داستان به اسارت در آمدن دختر رومى به نام حنفيه و اسلام آوردن و به ازدواج حضرت على عليه السلام در آمدن او و تولد پسرى به نام محمد از ايشان . به شكار رفتن محمد و دل باختن به زنى زيبا ، شعرا نام ، و جنگيدن محمد با شوهر شعرا به نام غضنفر و كشتن او ! سپس جنگيدن با سپاه گران فضل و كشتن سيصد سوار . . . و ازدواج محمد حنفيه با آن زن ! « 3 »
در برخى از اين داستانها ، نامى هم از احمد بن محمد حنفيه به عنوان انتقامگيرنده از خون ابو مسلم مروزى ( مقتول 137 هجرى ) به ميان مىآيد كه البته هيچ مستند تاريخى ندارد . محبوبيت ابو مسلم ، شخصيت اصلى داستانهايى است كه به ابو مسلم نامه شهرت دارد . اين محبوبيت از يكسو به تلاش وى در ساقط كردن دولت اموى برمىگردد ، و از سوى ديگر كشته شدن به ظاهر ناجوانمردانهاش توسط منصور و خونخواهى بو مسلميه پس از وى ؛ و از سوى سوم ناشى از اشتباهى كه برخى از شيعيان دربارهء او به عنوان يك فرد مدافع اهل بيت داشتهاند .
بىترديد با توجه به گرايشها و جنبشهايى كه پس از ابو مسلم در خراسان و برخى نقاط آذربايجان بر محور ابو مسلم پديد آمد ، مىتوان اين حركت را نوعى حركت شعوبى دانست كه از اين طريق كوشيده است تا در برابر عرب مقاومت كند ؛ گرچه بايد توجه داشت كه حركت يادشده ، در ادامه ، براى بسيارى از مردم ايران ، جنبهء سرگرمى محض داشته است .
آنچه گذشت ، نوعى سرگردانى فكرى و مذهبى را در ابو مسلم نامهها ايجاد كرده است .
زمانى داستان يادشده در اختيار سنيان و روزگارى در اختيار صوفيان شيعى بوده و روايات
هامش
( 1 ) . همان ، ج 5 ، ص 3668
( 2 ) . همان ، ج 4 ، ص 2806
( 3 ) . همان ، ج 4 ، ص 2806