مالياتها همراه دارند . اگر چيزى بيش از اين از آنها گرفته شود ، ضرر مىكنند . امسال حاكم بصره ، از هر نفر آنان ، سى دينار طلا گرفته است ؛ دليلش هم اين كه آنان نيروى نظامى همراه خود از بلادشان نمىآورند تا از آنان را از حملات اعراب حفاظت كنند . وقتى به بصره مىرسند ، حاكم بصره سپاهى را همراه آنان مىكند كه آنان را تا بازگشت به بصره ، همراهى مىكند . از آنجا كه عجمها رعيّت او نيستند ، اين پول را در ازاى حمايت و حفاظت از آنان مىگيرد . سلطان اينها شاه ايران است كه در اصفهان و عراق عجم تا ماوراءالنهر حكومت مىكند و نيروهاى او نمىتوانند تا عراق عرب كه متعلق به دولت عثمانى است ، بيايند . به همين جهت است كه مردمان بغداد و كوفه و بصره ، حتى اگر با قافلهء عراق بيايند ، اين پول را نمىپردازند ؛ زيرا آنان تحت اختيار خليفهء عثمانى هستند و امراى اين بلاد ، عامل اويند و بايد از رعيّت او دفاع كنند ؛ چرا كه در طول سال از اين رعيت خراج مىگيرند . عياشى مىافزايد : اين سياست ، سياست كسروى و دنيوى است كه هيچ دليل شرعى از قرآن و سنت ندارد ؛ هر مسلمانى ، خون و مال و آبرويش محفوظ بوده و كسى كه بتواند بايد از او حمايت كند ؛ چه از دورترين نقطه در مشرق باشد يا مغرب . چه رسد به اين كه ميهمان خانهء خدا و مسجد رسولش باشند كه دفاع از آنان بر هر امير و مأمورى لازم است . اين گونه ذليل كردن آنان و گرفتن ماليات اضافى و غيره ، سيرهء ائمهء متجاوز است نه هدايتگر . البته اين روافض كه از آنان ماليات گرفته مىشود ، از نظر اعتقادى فاسقاند و سزاوار آن كه بيش از اين مورد اهانت قرار گيرند ؛ با اين حال ، چون در سلك حجاج خانهء خدا هستند و نام اسلام بر آنهاست ، تا وقتى كه در طريق حج هستند ، حرمت آنان محفوظ است . آنان هم كه پول از اينان مىگيرند ، به خاطر اين نيست كه اعتقاد آنان را فاسد مىدانند ، بلكه بخاطر سياست كسروى و جلب پول است كه چنين مىكنند . وى سپس اشاره به حجاج مغربى مىكند كه در مسير آنان نيز اين مشكل وجود دارد ، جز آن كه در آن راه ، تنها از كسانى پول گرفته مىشود كه مال التجارة همراه دارند . « 1 »
عياشى دربارهء وضعيت امراى مكه و پولى كه از برخى از طوايف مىگيرند ، مىنويسد :
اما مردم يمن ، اميرانشان امامى مذهب هستند ، از خويشان حكام مكه بلكه مشترك در مذهب ؛ و ميان آنان مناسبات و ارتباطات زيادى هست . هندىها نيز تنها از راه دريا آمده و بيشترشان تاجر هستند كه در جدّه عشريه مىپردازند ؛ اگر كسانى از امراى آنان بيايند ، هدايا و تحفههايى براى امراى حرمين مىآورند . [ اما ] امسال ، امير مكه از عجمهاى ايران براى هر نفر يازده دينار طلا گرفت ؛ شش دينار براى ورود به مكه و پنج دينار براى ورود به
هامش
( 1 ) . امحزون ، همان ، صص 187 - 189