22 پارهاى از مسائل حجاج شيعه و شيعيان مقيم حرمين در دورهء صفوى
درآمد بحث
مشكلات ناشى از اختلافات ميان سنيان و شيعيان در تاريخ هزار و چهارصد سالهء اسلامى براى هر دو گروه ، اندك نبوده و بهاى زيادى بابت اين اختلاف ، پرداخت شده است . يكى از مواقع بروز اين مشكلات ، روزهاى برگزارى مراسم حج ، در حرمين شريفين بوده است ؛ جايى كه بيشتر ، سنيان بر آن حاكم بوده و تنها در زمانهاى كوتاهى شيعيان ، نفوذى و يا دولتى مختصر و كوتاه داشتهاند . تصادم شيعه و سنى در آن محيط ، دلايل تاريخى خود را دارد و تا به امروز هم ، افزون بر وجود تعصب مذهبى موجود در اين كشور ، مشكل اختلاف ، به عنوان يك عامل تشنج در روابط دو گروه شيعه و سنّى ، در آنجا و ساير بلاد اسلامى مطرح است . بناى آن داريم تا در اين نوشتار ، نگاهى به مشكلات حجاج شيعى در ايام حج در حرمين شريفين در دورهء صفوى داشته باشيم . از آنجا كه در جاى ديگرى مسائل مربوط به حجاج ايرانى و شيعه مذهب را در دورهء قاجار به تفصيل نوشتهايم ، « 1 » لازم نيست به آن دوره بپردازيم ، اما براى مقدمه ، يك اشاره اجمالى به آنچه مربوط به پيش از عصر صفوى بوده ، ضرورى است . « 2 »
تشيّع در مدينه ، از ابتداى شكلگيرى آن مذهب ، جريان فعالى در اين شهر نبوده و حتى حضور امامان عليهم السلام در آنجا كه تا اوائل امامت امام هادى عليه السلام جز در مواقع
هامش
( 1 ) . بنگريد : جعفريان ، حجگزارى ايرانيان در دورهء قاجار ، مقالات تاريخى ، دفتر هشتم ، 171 - 270 ؛ و نيز مقالهء « تاريخ تشيع در مكه ، مدينه ، جبل عامل و حلب و دمشق » در مقالات تاريخى ، دفتر چهارم ، صص 45 - 55 دربارهء نخاوله مفصلترين مقاله با اين مشخصات چاپ شده است :
،TNESERP DNA TSAP ANIDEM NI YTINUMMOC ETIIHS A , ALIWAHKAN EHT . EDNE RENREW . 7991 , nedidl , llirB . 3 , 73 amalsl sed tlew eidترجمهء اين مقاله ، توسط مؤلف همين سطور ، در مجلهء ميقات حج ، ش 25 ، 31 چاپ شده است .
( 2 ) . همچنين بنگريد : جعفريان ، احكام و فرامين حج در زمان ايلخانان ، مقالات تاريخى ، دفتر ششم ، صص 151 - 169