را در سال 908 از روى نسخهء اصل كه به خط مؤلف بوده ، استنساخ كرده است . « 1 » بدين ترتيب ، كتاب با يك واسطه ، از علماى شامات مقيم عراق كه خود هم به ايران آمده است ، وارد ايران شده است .
نمونههايى از جبل عامل
جبل عامل از مناطق سنتى شيعه است كه به احتمال ، تشيع آن از مهاجرت برخى از طوايف انصار به آن نشأت گرفته است . اين مركز شيعى عالمان زيادى داشته كه شرح حال آنها را شيخ حر در مجلد نخست امل الامل آورده است . وى مىگويد كه در يك تشييع جنازه در عصر شهيد ، هفتاد مجتهد حضور داشتهاند . « 2 » در قرن دهم هجرى ، بسيارى از عالمان اين ديار ، همانند ساير مناطق عربى ، در عراق و به طور خاص در نجف و حلّه تحصيل مىكردهاند و بسيارى پس از تحصيل به منطقهء جبل عامل بازمىگشتهاند . بعد از پيدايش دولت صفوى ، شمار فراوانى از آنها در درازاى سه قرن ، از قرن دهم تا دوازدهم ، راهى ايران و برخى راهى هند « 3 » شدند . بيشتر اينان ، با آمدن به ايران ، به عنوان رئيس العلماء يا شيخ الاسلام و . . . منصوب مىشدند . « 4 » برخى از اين عالمان نيز نه براى مشاركت در دولت صفوى بلكه براى زيارت مشهد به ايران مىآمدند « 5 » و بطور طبيعى نسخ برخى از آثار موجود در جبل عامل يا عراق و يا آثار تأليف شده در هند « 6 » را به ايران منتقل مىكردند . به عنوان مثال يك عالم جبل عاملى با نام محيى الدين بن احمد بن تاج الدين عاملى در فاصلهء سالهاى 953 و 954 مجموعهاى از رسالههاى شهيد ثانى را در مشهد استنساخ كرده است . « 7 » اين اقدام در زمان حيات شهيد ثانى انجام شده و به احتمال ، عالم مزبور به قصد زيارت به مشهد آمده و شايد مقيم شده باشد . وى بايد از روى نسخهاى كه از خارج از ايران وارد شده بوده ، نسخهء خود را كتابت كرده است . شيخ على منشار عاملى ، از مهاجران به هند بوده كه پس از آمدن به ايران ، تعداد چهار هزار كتاب را كه حد اقل برخى را از جبل عامل به هند برده بوده ، به اصفهان آورد . اين كتابخانه به دليل آن كه تنها دخترش همسر شيخ بهائى بود ،
هامش
( 1 ) . عظيمى ، حبيب الله ، فهرست كتابخانهء ملى ، ج 13 ، صص 230 - 231
( 2 ) . عاملى ، شيخ حر ، امل الامل ، ج 1 ، ص 15
( 3 ) . افشار ، ايرج و ديگران ، فهرست كتابخانهء مجلس شوراى ملى ، ج 15 ، ص 126
( 4 ) . شاه طهماسب گفته بود كه براى ادارهء اين قبيل امور ، تنها از علماى جبل عامل استفاده مىكند . نك : افندى ، همان ، ج 3 ، ص 90
( 5 ) . برخى از اينها مانند خاندان برادر شيخ بهائى در مشهد ماندگار شده و از خادمان حرم شدند . نك :
حسينى ، احمد ، فهرست نسخههاى كتابخانهء آية الله مرعشى ، 21 / 354 ، ش 8385
( 6 ) . نك : افندى ، همان ، ج 5 ، ص 136
( 7 ) . عظيمى ، فهرست كتابخانهء ملى ، ج 13 ، ص 31