شيوع طاعون در عصر وى
در سال 1102 طاعون در بلاد روم ، يعنى در استانبول و شامات شايع شد . طاعون از آنجا به بغداد و مشاهد معظمه رفته و ساكنان فرات را نيز فراگرفت ؛ پس از آن به بصره و از آنجا به هويزه و دورق رسيد . اين طاعون ، به ويژه سبب شد تا در هويزه و دورق تعداد زيادى از علما و صلحا و زهاد و عبّاد تلف شده و مدارس و مساجد خالى شود . « 1 » در آن زمان ، علم و دانش ، نوحهگر آنان شد و نماز بر فقدانشان گريست . سيد نعمت اللّه آن سال را « عام الحزن » مىنامد ، مانند همان نامى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله براى سال وفات ابو طالب و خديجه عليهما السلام - سال دهم بعثت - برگزيد . و نيز آن را سال تناثر النجوم مىنامد ، نام سال 329 كه مرحوم كلينى و جماعت ديگرى از علما ، در آن در گذشتند .
وى شرحى در منافع وجودى علما در جامعه و نقش آنها در جلوگيرى از اغواى شياطين بيان كرده و مقام آنان را برتر از مجاهدان مىداند ( مسكن : برگ 31 ، 32 ) . وى دربارهء اسباب شيوع طاعون ، مطالبى را بيان مىكند . به عقيدهء وى يكى از آنها ، لطافت هواست كه زود متعفن مىشود ، نظير شام . گرچه فسق و فجور نيز سبب ديگرى است و البته همينكه در شام ، قبور بنى اميه وجود دارد ، براى شيوع طاعون كافى است . وى شيوع طاعون در بغداد را نيز به سبب وجود برخى از قبور در آنجا دانسته است ( برگ 33 ، 34 ) . در اين سال ، و با و طاعون در جزاير ميان بصره و بغداد نيز شايع بوده است ؛ اما جزائر طرف هويزه ، هيچگاه محل و با و طاعون نبوده است . سيد نعمت اللّه مىافزايد : آنجا ( جزائر ) محل تولد و رشد من بوده و در آنجا جز شيعه علىّ بن ابى طالب عليه السلام نيستند ، حتى با وجود حاكميت دولتها و سلاطين متعدد . آنجا محل عبّاد و زهاد بوده و مردمش نان حلال مىخورند و از شبهات اجتناب مىكنند . با اين حال ، مردمانى قوى و شجاعند و در لشكر سلطان و سپاه آل عثمان ، نسبت به لشكريان رومى ، نقش فعالترى دارند ؛ آنها نسبت به علماى خويش نيز انقياد كامل دارند .
در بصره نيز طاعون آمد و از نظر سيد نعمت اللّه ، اين امر عجيبى نيست ؛ چرا كه پيش از آن نيز سابقه داشته است ؛ وى موردى را از وجود طاعون در بصره از ابن جوزى نقل كرده است . به علاوه ، از امير مؤمنان عليه السلام نيز اخبارى در خرابى بصره نقل شده است .
مؤلف مىافزايد كه از بيست سال پيش از اين تاريخ ، ما خرابى اين شهر و خالى شدن آن از سكنه را شاهد بوديم ؛ امسال نيز آنجا را طاعون فرا گرفته است ( برگ 34 ) . وى فصل مشبعى در مذمّت شهر بصره آورده است .
هامش
( 1 ) . جزايرى ، المقامات ( نسخهء 3496 مرعشى ) برگ 322