رسالهء غنائيه اوست . « 1 »
رسالهء شيخ ، در حدود چهارده سال پيش از تأليف رسالهء شيخ على نگارش يافته ؛ اما به هر روى نظرش ، ناظر به نظرى است كه به نام محقق سبزوارى و فيض شهرت يافته است .
البته در اين رساله ، نامى از محقق برده نشده و تنها مطالبى از وى بدون ذكر نام آمده است .
رسالهء حاضر كه تنها از آن يك نسخه بر جاى مانده ، به وسيلهء استاد رضا مختارى تصحيح و به چاپ رسيده است . « 2 » به رغم آن كه شيخ حر اين رساله را پيش از رسالهء شيخ على نوشته ، اما در رسالهء خود تصريح مىكند كه در شرح حديث معروف در باب خواندن نيكوى قرآن از مطالب « بعض المحققين من مشايخنا المعاصرين » استفاده كرده است . محقق محترم نوشتهاند كه مقصود رسالهء السهام المارقة من اغراض الزنادقة است كه اصل همان مطلب هم ابتدا در كتاب الدر المنثور او بوده و پس از آن به صورت مستقل در اين رساله آمده است . « 3 »
شيخ حر در آغاز اين رساله ، از شبههاى ياد مىكند كه در اين زمان ، بر برخى از مردم غالب آمده است ( شبهة غلبت على بعض اهل الزمان ) . گروهى از آنان ، از اين شبهه نجات يافته ، اهل تقوا و ايمان گشتهاند ؛ گروهى هم به سوى ديگر در غلطيده ، وضعيت بدى پيدا كردهاند . اصل شبهه ، ناشى از روايتى است كه در كتاب كلينى آمده و در آن بر صوت زيبا در خواندن قرآن تكيه شده است . شيخ حر ، دوازده دليل « 4 » براى عدم صحّت استناد به اين حديث براى غناى قرآنى اقامه كرده است . از برخى اشارات موجود در كتاب ، چنين به دست مىآيد كه به هر حال ، وى در رد كسى يا نوشتهاى سخن مىگويد ؛ اما اين كه اين شخص به درستى چه كسى است ، دستكم از نقلهاى موجود روشن نمىشود . سهل است كه وى عبارتى هم از رسالهء محقق سبزوارى در تحريم غنا نقل كرده است ! « 5 » كه به احتمال اين ترديد را بيشتر مىكند كه وى رسالهاش را در رد بر او نوشته باشد .
شيخ حر ، كه از عالمان معروف ضد تصوّف است ، در ضمن دليل پنجم خود در رد ديدگاهى كه غناى قرآنى را پذيرفته ، با اشاره به حرمت مطلق غنا بدون تخصيص حرمت آن
هامش
( 1 ) . مختارى ، رضا ، همان ، دفتر اول ، ص 105
( 2 ) . همان . حق آن بود كه به دليل تقدم اين كتاب از نظر زمانى بر كتاب شيخ على ، در مجموعهء ميراث فقهى ، ابتدا رسالهء شيخ حر و سپس رسالهء شيخ على عاملى به چاپ مىرسيد . گويا تقديم و تأخر رسالهها بر پايهء سال درگذشت مؤلفان بوده است !
( 3 ) . عاملى ، شيخ حسن ، رسالة فى الغناء ، ص 131
( 4 ) . شيخ حر از مؤلفانى است كه مىكوشد تا آنجا كه ممكن است بر اساس عدد دوازده فصول و ادلهء خود را ارائه دهد . نمونهاى ديگر از آن در همين رسالة فى الغناء در فصل ششم آمده است . همچنين كتاب الاثنا عشرية و ابواب داخلى آن نيز شاهد بر همين تمايل است .
( 5 ) . عاملى ، شيخ حر ، رسالة فى الغناء ، ص 151