شيعيان صوفى مسلك صورت گرفته و همين امر سبب شده است تا شيخ حر ، به اجمال ، ردّى بر صوفيان نيز داشته باشد و احاديثى را در مذمّت آنان در فصل دوازدهم رسالهء تحريم غنا بياورد . وى به ويژه به تمسخر صوفيان در رسيدن به مقام كشف و شهود اشاره كرده و از اين در شگفت است كه چگونه است كه برخى از اينان ، در وقت مكاشفه ، بطلان مذهب شيعه و روافض را كشف مىكنند . « 1 »
همان گونه كه گذشت ، شيخ حرّ ، دو فصل از كتاب الاثنا عشرية فى الرد على الصوفية را نيز به مسئله غنا اختصاص داده است . وى در آنجا نيز به ادلّهء حرمت غنا و اين كه نظريهء تحليل از آن مخالفان بوده كه به سنيان سرايت كرده ، سخن گفته و در آنجا هم از رسالهء السهام المارقة استفاده كرده است . « 2 »
رسالهء محمد هادى ميرلوحى
جز آنچه گذشت ، دستكم سه رسالهء ديگر در دورهء صفوى دربارهء غنا نوشته شد كه يكى به موازات رسالهء شيخ على و شيخ حر و دو نمونهء ديگر ، در تأييد ديدگاهى است كه به فيض و محقق سبزوارى - البته در كتاب كفايه - مربوط است .
نخستين رساله از سيد محمد هادى فرزند سيد محمد ميرلوحى است كه پدرش در چندين مسئله با مجلسى اول درگير شد و در پيرامون مسألهء ابو مسلم نامه خوانى ، غنا و تصوف ، جدالهايى با مخالفانش داشت ؛ شرح حال وى را در نوشتار ديگرى آوردهايم . « 3 »
سيد محمد هادى ( م 1113 ) رسالههاى چندى دارد كه يكى از آنها همين رسالهء اعلام الأحبّاء فى حرمة الغناء فى القرآن و الدعاء است كه آن را به فارسى نگاشته و در مجموعهء ميراث فقهى غنا و موسيقى به كوشش آقاى محسن صادقى به چاپ رسيده است . « 4 » وى رسالهء خود را در سال 1087 يعنى درست سالى كه شيخ على عاملى رسالهاش را رد بر محقق سبزوارى نگاشته ، تأليف كرده است . « 5 » وى - آن چنان كه مصحّح رساله بيان كرده ، بايد رسالهاش را در برابر سبزوارى - يا فيض يا مجلسى اول - نوشته باشد ؛ زيرا در مقدمه
هامش
( 1 ) . همان ، صص 182 - 183
( 2 ) . مختارى ، رضا ، همان ، دفتر سوم ، صص 1683 1688
( 3 ) . نوشتار « قصهخوانى در ايران دورهء صفوى » و نيز « رويارويى فقيهان و صوفيان در دورهء صفوى » در همين مجموعه .
( 4 ) . مختارى ، همان ، دفتر اول ، صص 195 - 282 . رسالهء ديگرى از او با عنوان « رساله در نماز » كه آن را در سال 1096 در قندهار تأليف و يا از آثار شهيد ثانى ترجمه كرده در فهرست دانشگاه ج 16 ، ص 150 معرفى شده است .
( 5 ) . ميرلوحى ، محمد هادى ، اعلام الاحباء ، مقدمه ، ص 191