به مجالس لهو و لعب مىنويسد :
و هذا التخصيص مذهب بعض الملاحدة و الصوفية من المخالفين كالغزّالى و أضرابه ، فإنّه خصّه بما يعمل فى مجالس الشرب ؛ اين تخصيص اختصاص به مذهب ملاحده و صوفيه از سنّيان دارد ؛ مانند غزالى و امثال او . آنان تحريم را مختص غنايى مىدانند كه اختصاص به مجالس شرب خمر دارد . « 1 » [ و در جاى ديگر مىنويسد : ] و العجب من استدلال بعض الصوفية به على اختصاص تحريم الغناء بما يقع فى مجالس الشرب تقليدا لبعض العامة . شگفت از برخى از صوفيان [ شيعه مذهب ] است كه به پيروى از سنيان به اين قبيل روايات [ كه اشاره به مجالس لهو و لعب و غناى آنها دارد ] استناد كردهاند كه غنايى حرام است كه مختص مجالس شراب خوارى باشد . « 2 »
وى بر اين باور است كه اين نظر آنان به ميان برخى از شيعيان كه شيطان آنان را فريب داده ، وارد شده است . « 3 » وى در فصل پنجم ، به تبيين منشأ اصلى اين شبهه پرداخته و ريشهء قضيه را خواندن غنايى اذكار و اشعار توسط برخى از منسوبان به زهد و تديّن كه متمايل به تصوّف هستند ، مىداند . اينان با تمسّك به عرف ، چنين ابراز مىكنند كه به جز آنچه كه در مجالس لهو و لعب است ، عرف ، غنايى را نمىشناسد و تنها همان را مصداق غنا مىداند . به علاوه ، بر اين باورند كه دستكم حكم غنا مشكوك بوده و اصل بر اباحه است . شيخ حرّ ضمن پاسخگويى به اين مطالب ، اصل اين ادعاها را برگرفته از آثار غزّالى « 4 » مىداند كه در بحث غناى كتاب احياء علوم الدين [ 2 / 300 - 306 ] نوعى از غناء را غناء المحبّين العارفين لأجل تهيّج الشوق و الوجد مىداند . شيخ حرّ از تأثيرپذيرى علماى شيعه از آثار سنيان سخن گفته و با اين كه انگيزهء آنان را در مرتبهء اول استفادهء علمى از آثار آنان مىداند ، بر اين باور است كه به مرور ، اين آثار روى آنان تأثير گذاشته است . وى در اين باره ، به تفصيل سخن گفته و به روايات چندى استناد كرده است . همو در فصل دهم تصريح كرده است كه وى مخالف استفادهء علمى از آثار مخالفان نيست ؛ بلكه تأثيرپذيرى از ديدگاهها مورد نظر اوست . « 5 » به اعتقاد وى ، اين تأثيرپذيرى ، به ويژه در جهت تحليل نوع خاصى از غنا ، توسط
هامش
( 1 ) . همان ، ص 129
( 2 ) . همان ، ص 157
( 3 ) . همان ، ص 129
( 4 ) . شيخ حر پس از اين سخت به غزالى و مطالبى كه بر ضد شيعه دارد ، حمله كرده است : همان ، صص 174 - 177
( 5 ) . همان ، صص 160 - 173