جاى ديگرى آوردهايم ، به جنبههاى مختلف اين مبارزه ، پرداخته بود . در اينجا بر چندين رسالهاى كه در اين باره ، از سوى موافقان و مخالفان تحريم غنا نوشته شده ، خواهيم داشت .
رسالهء شيخ على عاملى در ردّ محقق سبزوارى
علىّ بن محمد بن حسن بن زين الدين ، نبيرهء شهيد ثانى و نوادهء صاحب معالم الدين ، از علماى عرب مقيم اصفهان است كه در سال 1013 متولد و به سال 1104 در گذشت و در مدرسهء ميرزا جعفر مشهد مقدس به خاك سپرده شد . « 1 » وى چند كتاب با عناوين الدر المنثور ، الدر المنظوم شرح كافى ، حاشيه شرح لمعه و نيز رسالهاى با عنوان تنبيه الغافلين و تذكير العاقلين در تحريم غنا تأليف كرده است . « 2 » متن اين رساله به كوشش آقاى حسين شفيعى به چاپ رسيده است ؛ « 3 » گرچه بنا به مصالحى ، برخى از مطالب آن كه چندان به موضوع مربوط نبوده و در اصل ، حاوى توهينهاى آشكارى به محقق سبزوارى بوده ، از آن حذف شده است . صاحب روضات ، گزيدهء اين مطالب را در كتاب خود ، در ذيل شرح حال محقق سبزوارى آورده است . « 4 »
شيخ على كه معاصر محقق سبزوارى بوده ، اين رساله را در رد بر نظر محقق سبزوارى ، يعنى همانكه در كفاية الاحكام آمده است ، نگاشته و افزون بر ردّ علمى ، مطالب زيادى در باب بىسوادى محقق سبزوارى آورده كه بسيارى از آنها را نمىتوان درست دانست . « 5 »
شيخ على ، موضوع رسالهء خود را بر پايهء تحريم مطلق غنا قرار داده و استثناء كردن خواندن قرآن را به شدت انكار كرده است . آنچه مهم است اين كه ، اين رساله پس از رسالهء تحريميه محقق سبزوارى نوشته شده و برخى از استدلالهاى شيخ على دربارهء حرمت مطلق غنا ، عينا در رسالهء محقق سبزوارى آمده است .
شيخ على مىنويسد : فهم درست كلمات عربى ، متوقف بر آگاهى از اصطلاح از كلام عرب و معرفت جاى جاى استعمال دقيق كلمات همراه با آگاهى از دانش معانى و بيان ، حقيقت و مجاز ، مطلق و مقيد ، عام و خاص و شناخت راه جمع ميان جنبههاى متنافى
هامش
( 1 ) . در ذيل وقائع الاعوام و السنين ، ( ص 539 ) در وقايع سال 1098 از شيخ علىّ بن شيخ محمد بن شيخ حسن بن شيخ الفقهاء و المجتهدين شيخ زين الدين شهيد ثانى ، ياد كرده و مىنويسد : و شيخ مزبور - متع الله المسلمين به طول حياته و دوام بركاته - هشتاد و سه سال دارد .
( 2 ) . وى شرح حالش را در كتابش : الدر المنثور ، ج 2 ، ص 238 آورده است .
( 3 ) . مختارى ، همان ، دفتر اول ، صص 63 - 100
( 4 ) . خوانسارى ، روضات الجنات ، ج 2 ، صص 71 - 77
( 5 ) . نكتهاى كه صاحب روضات ( ج 2 ، ص 77 ) نيز به آن تصريح كرده و برخورد شيخ على را از روى بىانصافى دانسته است .