وجود چنين رسالهاى در دست است ، عبارت محقق سبزوارى در كفايه است :
نزد ما اختلافى در تحريم غنا فىالجمله نيست و اخبار و احاديث مربوط به آن فراوان است . . . اما شمارى از اخبار ، دلالت بر جواز آن ، بلكه استحباب آن در باب خواندن قرآن دارد . . . و ما تفصيل اين مطلب را در برخى از رسائل خود آوردهايم . ( و فصّلناه فى بعض رسائلنا ) . « 1 »
اين جمله اشاره به رسالهاى از مؤلف دارد كه اين نظر در آنجا مورد بحث قرار گرفته است ؛ در حالى كه رسالهء تحريميه ايشان ، چيزى بر خلاف ديدگاه موجود در كفايه است .
از رسالهء تحريميهء او در غنا ، دانشمندانى چون ميرلوحى « 2 » ( م بعد از 1085 ) شيخ حرّ عاملى « 3 » ( م 1104 ) ، ميرزا عبد الله اصفهانى افندى « 4 » ( م ح 1129 ) و ملا اسماعيل خواجويى « 5 » ( م 1173 ) ياد كردهاند . شيخ على عاملى ( 1013 - 1104 ) نخستين رديهنويس محقق سبزوارى ، پس از پايان رسالهء خود مىنويسد كه پس از تأليف رسالهء خود ، رسالهاى از محقق سبزوارى در تحريم غنا ديده است . وى به طعنه مىافزايد : البته تأليف اين كتاب ، نه از آن بابت است كه مجتهد گاه عقيدهاش تغيير مىكند ، بلكه چيزى جز آن است ! « 6 » عاملى گاه در رسالهاش ، اشاراتى به اين نكته دارد كه افزون بر شنيدنىها ، مطالبى را در نوشتههاى محقق سبزوارى ديده است . اين هم مىتواند اشاره - فقط اشاره - به همان رسالهء مفقوده باشد . « 7 »
رسالهء تحريميهء سبزوارى با تصحيح آقاى على مختارى در مجموعهء ميراث فقهى « غنا و موسيقى » دفتر اول ( صص 5 - 59 ) به چاپ رسيده است . محتواى اين رساله با آنچه كه محقق در كفايه آورده و گفته است كه مطلب را در برخى از رسائل خود تفصيل داده ، سازگار نيست ؛ بنا بر اين دلالت دارد - البته در حد احتمال و هيچ شاهد مستقلى غير از اين عبارت بر آن نيست - كه وى رسالهء مستقلى در باب غنا داشته و در آن مفاد مطلب موجود در كفايه را كه گرايش به حليت غناى قرآنى دارد ، شرح كرده بوده است . ملا اسماعيل خواجويى به عكس ، باورش اين است كه محقق ابتدا رسالهء تحريم غنا را نگاشته و بعد از آن ديدگاهش
هامش
( 1 ) . مختارى ، رضا ، همان ، دفتر سوم ، ص 1634
( 2 ) . ميرلوحى ، سلوة الشيعة ، ميراث دفتر دوم ، ص 353 در آنجا ضمن اشاره به رسالههايى كه دربارهء تحريم نوشته شده مىنويسد : يكى از آن رسالهها ، رسالهاى است كه مولانا محمد باقر خراسانى تأليف كرده .
( 3 ) . عاملى ، شيخ حر ، امل الامل ، ج 2 ، ص 250
( 4 ) . افندى ، رياض العلماء ، ج 5 ، ص 45
( 5 ) . خواجويى ، رسالة فى الغناء ، ص 611
( 6 ) . مختارى ، رضا ، همان ، دفتر اول ، ص 100
( 7 ) . مختارى ، رضا ، همان ، دفتر اول ، ص 84 و حيث نقل عن محلّل الغناء - و رأيته بعد النقل فى كلامه - ان السيد المرتضى رضوان الله عليه موافق له على ذلك . . .