باشد ، دور نيست ؛ زيرا كه هر كه دلش به نورى روى اهل بيت نورانى نيست ، زود فريب مىخورد ؛ و اللّه يهدى من يشاء الى صراط مستقيم .
ديگر ماتن [ قمى ] در جواب محشى [ مجلسى ] مىگويد : مخفى نماند كه محى الدين مزخرف و پادرهوا بسيار گفته و جمعى كه مست محبّت اين طايفه شدهاند ، و فريبهاى و هواى ايشان خوردهاند ، چون كلمات بىمعنى در كلام محى الدين و امثال او ببينند ، و نفهمند ، حمل بر اين مىكنند كه از دقت و لطف معانى ، نمىتوان فهميد . به همه حال چه مىشود كه اين سنّى ، گمراه فاضل باشد ؛ سنّى فاضل در عالم بسيار است و مقصود ما نه ابطال فضل اوست ، بلكه مقصود ما بيان ضلالت اوست . پس طول كلام شما در بيان فضل او دخلى به مبحث ندارد ؛ و اللّه يهدى من يشاء الى صراط مستقيم .
و ايضا در جواب محشى [ مجلسى ] مىگويد : بر حضرت آخوند مخفى نماند كه كلمات كفر و ضلالت شيخ محى الدين بسيار واضح است و دقّتى ندارد كه نتوان فهميد ؛ و حمل گفتگوهاى او بر تقيّه صورتى ندارد . اين چه تقيّهاى است كه كسى بگويد من خاتم اوليايم ، يا بگويد كه در ميان دو كتف من نشانهء ختم ولايت است ؛ چنان كه در ميان دو كتف پيغمبر صلّى الله عليه و آله نشانهء ختم نبوّت بوده . و اگر چنانچه اين مرد تقيّه مىكرد ، مىبايست كه اين نوع گفتگوها نكند ؛ چرا كه اين نوع گفتگوها ، باعث آن شده كه از سنيان نيز جماعتى حكم به كفر وى نمودهاند . و نمىدانم كه حضرت آخوند چه بهره از كلمات كفرآميز اين مرد بردهاند كه بدان مباهات مىكنند . گوئيا اين درشتى و ناهموارى كه به كار مىبرند ، بهرهاى است كه از مطالعهء كتاب اين مرد بردهاند .
و فرمودهاند كه به نظر نرسيده كه جبر را به همهء عارفان نسبت داده باشد ، بايد كه بر فتوحات بگرديد كه به آن خواهيد رسيد . و اين كه گفته كه مسألهء جبر و اختيار مشكل است ، حق است ؛ اما تأويل كه نمودهاند كه معنىاش معنى حديث قدسى است ، بىصورت و بىمعنى است ؛ چرا كه جبر معنى مشخص و معلوم دارد كه قابل تأويل نيست ، و معنىاش در ميان شيعه و سنّى مشهور و معروف است ؛ و اگر چنان چه اين كلمات را تأويل توان كرد ، امان از عالم برمىخيزد ، و كلمات كفر هركس را تأويل مىتوان كرد ، و هرگاه كه حضرت آخوند همچنين چيزى را تأويل توانند نمود ، چرا كلمات ما را تأويل نكردند كه خود را زحمت ندهند و ما را به زحمت نيندازند ؛ و اللّه يهدى من يشاء الى صراط مستقيم .
ديگر ماتن [ قمى ] در جواب محشى [ مجلسى ] مىگويد : بر حضرت آخوند مخفى نماند كه مسألهء جبر و اختيار بسيار مشكل است ، و تحقيق معنى آن حديث به غايت دشوار است ، اگر چنان چه خواهيد كه حقيقتش بر شما ظاهر شود ، بايد كه رسالهاى را كه فقير در
صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى ) — صفحة 644
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٦٤٤