به جرگهء ياران على ( ع ) درآمد ولى ، هنگامى كه پسرش بزرگ شد عامل گمراهى پدرش شد . قضيه عبد اللّه بن زبير مشهور است و نيازى نيست كه دوباره آن را مطرح كنم . عبد اللّه كسى بود كه ، در ايجاد شورش پدرش زبير بن عوام و طلحه و عايشه نقش بسزايى داشت ، اينها كسانى بودند كه در جنگ معروف « جمل » با على ( ع ) به جنگ پرداختند .
عبد اللّه بن زبير ، طمع تصدّى منصب خلافت را داشت و شايد عايشه دختر ابو بكر و همسر پيامبر ( ص ) او را چنين پرورش داده بود و بلند پروازيهاى او را تقويت مىكرد و هم او بود كه عبد اللّه را از آغاز ، نامزد خلافت كرد . عبد اللّه نيز از مكّارى و حيلهگرى بسيارى برخوردار بود .
عبد اللّه چون ، حكومت اسلامى را متزلزل ديد ، ادّعاى خلافت كرد و مكّه را گرفت و بر مدينه تسلّط يافت و گروهى از علويان را گرفت و به زندان افكند و ديگران را در شعب ابى طالب محصور كرد . وى مصعب بن زبير را به فلسطين و سپس به عراق فرستاد و توانست تا حدّى بر اين مناطق سيطره يابد . دستگاه حكومت اسلامى نيز به دليل كينهاى كه از حكومت بنى اميه در دل داشت به عبد اللّه تمايل نشان مىداد زيرا بنى اميه در آن زمان طغيان خود را به بالاترين حدّ خود رسانده بودند . عبد اللّه همچنين موفّق شد مصر و تمامى شهرهاى ماوراى آن را بگيرد ، بدين ترتيب او توانست حكومت اموى را همچون دستبندى كه مچ را در بر مىگيرد ، محاصره كند . حكومت عبد اللّه از عراق شروع و به مصر و دول ديگر اسلامى ختم مىشد .
چرا و چگونه ابن زبير سقوط كرد ؟
مراكز ارتش مزدورى كه در سوريه بودند كه ما قبلا هنگام بيان تركيب ارتش و طبيعت مردم شام ، از آن سخن گفتيم - همچنان از بنى اميه ، طرفدارى مىكردند و پس از مدّتى كوتاه توانستند بر ابن زبير غلبه يابند . ولى دليل اصلى سقوط ابن زبير پس از نه سال ( 63 - 72 ) آن بود كه ، وى در ميان طرفداران خود فردى مستبد و ديكتاتور بود و در نظرات خود نيز هيچگونه ثباتى نداشت و سياست مشخّصى را دنبال نمىكرد . نامزد شدن عبد اللّه براى خلافت ، او را در برابر نهضت مكتبى و جريانهاى ديگر قرار مىداد . از سوى ديگر وى ، در امور حكومت هيچگونه تدبيرى نداشت و شديدا بخيل ، و نيز در برخورد خشن بود و صفات پليد بسيار ديگرى را در بر داشت ، خداى را سپاس كه مؤمنان را از شرّ او رها ساخت . چرا كه بنى اميّه به تنهايى براى امّت اسلام بلايى بزرگ به شمار مىرفت چه برسد به آنكه ، بلايى ديگر نيز بدان افزوده شود .