استحكام آن مىشود و در همينجاست كه ائمّهء اطهار ( ع ) را مىبينى كه به تقويت ارزشهاى و الا مىپردازند و اين ريسمان را با ملاكهاى پسنديده استحكام مىبخشند و در اين مسير ، رفتار امّت را مىتوان به منزلهء اساس اين حركت به شمار آورد .
به اعتقاد من امام هادى ( ع ) در طول زندگى خود به دو كار بزرگ پرداخته است :
اوّل : رهبرى و آن گسترش دادن و تربيت جنبش مكتبى در تاريخ و در نتيجه در مسير قرار دادن آن .
دوّم : راهنمايى فرهنگى امّت در مسائل مختلفى كه براى مسلمانان از اهميّت زيادى برخوردار بود و رهايى امت از انديشههاى فريبنده .
براى آنكه اين دو كار امام بيش از پيش روشن شود بايد بر اوضاع انقلاب و جنبشهايى كه در زمان امام هادى ( ع ) صورت گرفته است ، آگاهى يابيم زيرا امام هادى ( ع ) مدّت زيادى مسؤوليت امامت را به عهده داشته است و از همين روست كه در زمان ايشان قيامهاى بسيارى صورت گرفته كه جنبش مكتبى موجب پيدايش آنها شده است . اولين جنبش در اين زمينه توسّط محمد بن صالح بن عبد اللّه بن موسى بن عبد اللّه بن حسن بن حسن بن على بن ابى طالب ( ع ) شكل گرفت . وى از جوانان خاندان ابى طالب بود و فردى رزمنده ، شجاع ، با ظرافت و شاعر به شمار مىآمد .
او در ( سوبقه ) قيام كرد و گروههايى از مردم به همراه او خروج كردند . در همين سال ، فردى به نام ( ابو الساج ) از طرف حكومت عبّاسيان رسما به حجّ رفته بود ، در همين وقت ، عموى محمّد بن صالح بن عبد اللّه يعنى ، موسى بن عبد اللّه نيز به حجّ رفته بود و از ترس آنكه مبادا انقلاب محمّد بن صالح به موفقيّت رسد و پيامدهاى اين انقلاب دامن او را بگيرد ، مسائل بسيارى را افشا كرد و بدينترتيب محمّد بن صالح را با نيرنگ و فريب نزد ابو الساج آوردند و از آنجا به سوى متوكّل فرستادند متوكّل نيز او را به زندان افكند و تا دو سال قبل از مرگش او را در حبس نگاه داشت .
حسن بن زيد ، به همراهى محمّد بن اسماعيل بن زيد نيز در طبرستان و نواحى ديلم قيام كرد و توانست بر حاكمان حكومت عبّاسى در آن ناحيه غلبه يابد ، قيام وى تنها نهضتى بود كه در اين برهه به پيروزى رسيد . محمّد بن محمّد بن جعفر نيز در رى قيام كرد ولى ، با شكست روبرو شد و عبد اللّه بن طاهر او را در نيشابور به زندان افكند تا آنكه مرگش فرارسيد . احمد بن عيسى نيز پس از فرار از زندان در زمان هارون مخفى شده بود و به همين سبب هارون دستور داده بود كه براى يافتن احمد ، خانههاى همهء افرادى كه به همكارى با جنبش مكتبى متّهم بودند ، تفتيش و بازرسى كنند زيرا احمد بن عيسى بن زيد بن على بن الحسين ( ع ) در بغداد پنهان شده بود و از آنجا به نقاط مختلفى گريخته بود ، احمد بن عيسى آنقدر به فرار خود ادامه داد تا اجلش فرارسيد . اين خليفهء عبّاسى براى دستگيرى
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 336
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٣٣٦