نتيجهگيرى مىكند :
1 - ميمون قدّاح و پسرش عبد اللّه اصلا از فاطميه نبودند و هيچگونه خويشاوندى با فاطميان نداشتند .
2 - اين دو از « ديصانيه » يا « زنديقيه » به شمار نمىآمدند بلكه برعكس اشخاصى فقيه و پارسا بودند و دعوت سرّى و مخفيانهء الحادى كه به آنها نسبت داده مىشد چيزى جز خيالپردازى نبوده است . به نظر ايوانف خلفاى فاطمى نسب و خويشاوندان خود را از ترس دشمنان خارجى مخفى مىداشتند و داستان مذكور دربارهء ميمون قدّاح و فرزندش بيش از يك افسانه يا خرافه نيست .
استاد ايوانف احاديثى را كه در كتاب ( الكافى فى علم الدين ) به روايت عبد اللّه بن ميمون و پدرش ميمون قدّاح مىباشد ، ذكر مىكند . وى احاديثى را كه از عبد اللّه روايت شده است و آنها را به پدرش ميمون نسبت مىدهد نيز يادآور مىشود . تعداد آنها 150 روايت است كه 120 روايت آن از كتاب كافى و بقيه از كتاب ( تهذيب الاحكام ) نقل شده است .
از احاديث مذكور روشن مىشود كه ميمون قدّاح با امام محمّد باقر ( ع ) ارتباط داشته است و احاديث وارده نشانگر اين واقعيّت است كه ميمون از خدمتكاران خانوادهء امام و نيز در سفرهاى امام باقر ( ع ) در خدمت ايشان بوده است و حضرت هنگام راه رفتن به ابن قدّاح تكيه مىكرده است .
ايوانف دربارهء اين مسأله به حديث چهارم استشهاد مىكند زيرا در اين حديث تصريح شده كه ميمون قدّاح غلام حضرت باقر ( ع ) و خدمتگزار امام صادق ( ع ) بوده است .
ايوانف همچنين به برخى از روايات سنّى استشهاد مىكند كه عبد اللّه بن ميمون را غلام امام جعفر صادق ( ع ) معرفى مىكنند . اين از يك طرف و از طرف ديگر ايوانف تهمت الحاد عبد اللّه بن ميمون را نفى مىكند و در اين زمينه چنين استدلال مىكند كه اسم او در كتابهاى حديث اهل سنّت مثل ابن النجار ( متوفى 643 ه ) و ذهبى ( متوفى 748 ه ) و ابن حجر ( متوفى 852 ه ) و عبد اللّه خزرجى انصارى ( متوفى 923 ه ) ذكر شده است و در كتب اهل سنّت هيچگونه دعوتى به كفر و بىدينى يا زندقه به او نسبت داده نشده است و راويان بزرگ سنّى او را ضعيف يا سقيم توصيف كردهاند ولى هيچكس او را به الحاد نسبت نداده است .
وى از اينجا نتيجه مىگيرد كه ميمون قدّاح از غلامان امام بوده و در مكّه اقامت داشته و از وجههء ملّى زيادى برخوردار بوده است . او براى امام محمّد باقر ( ع ) و سپس براى فرزند ايشان حضرت صادق ( ع ) خدمتگزار صديقى به شمار مىآمده است . اين احتمال وجود دارد كه ميمون تاجر بوده باشد و شايد سرپرستى زمينهاى ائمّه را در مكّه به عهده داشته است . او بعدا فرد با شخصيّتى تلقّى مىشده است . ميمون داراى چندين فرزند بود كه عبد اللّه و أبان و شايد ابراهيم از جملهء آنها به شمار
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 232
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٢٣٢