و متحصّن به توحيد كسى است كه معبودى جز خدا ندارد ، و امّا كسى كه هواى خود را به خدائى گيرد ، او در ميدان شيطان است نه در حصن خدا . و از مكرها و كيدهاى شيطان اين است كه تو را در نماز به انديشهء آخرت و تدبير كارهاى نيك مشغول كند تا از حضور قلب و فهم آنچه مىخوانى باز مانى ، پس بدان كه هر چه تو را از رو آوردن به خدا و از فهم معانى قرآن و اذكار مشغول كند وسواس است ، زيرا حركت زبان مقصود نيست ، بلكه مقصود معانى است .
قرائت
و چون گويى : « بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم » ، نيّت تبرّك كن كه به نام او به خواندن كلام خدا آغاز مىكنى ، و در اينجا مراد از اسم صاحب اسم ( مسمّى ناميده شده ) است ، و معناى آن اين است كه : همهء چيزها و كارها به خداوند است ، و به همين جهت انحصار « الحمد للَّه » به دنبال مىآيد ، كه مراد به حمد شكر است و شكر بر نعمتهاست ، زيرا همهء نعمتها از خدا و منحصر به اوست ، پس كسى كه نعمتى را از غير خدا مىبيند ، يا به شكر و حمد غير خداى سبحان را قصد كند نه از اين جهت كه او مسخّر از جانب خداست ، در بسم اللَّه گفتن و حمد كردن او به اندازهء التفات او به غير خداى سبحان نقصان هست .
و چون گوئى : « الرحمن الرحيم » ، انواع لطف و احسان او را به نظر آر ، تا رحمت او براى تو روشن گردد ، و اميد تو به آن برانگيخته شود .
و چون گوئى : « مالك يوم الدين » ، در دل خود بزرگداشت و بيم را برانگيز ، امّا بزرگداشت : زيرا ملك و ملك تنها از آن اوست ، و امّا بيم : به سبب هول روز جزاء و حساب كه او مالك آن است .
آنگاه به گفتن « ايّاك نعبد » اخلاص تازه كن ، و با گفتن « ايّاك نستعين » به عجز و نيازمندى و نداشتن قوّت و قدرت اعتراف نما . و براستى بدان كه طاعت جز به يارى و مدد او ميسّر نشده ، و منّت او راست ، كه تو را توفيق طاعت بخشيده و به