و امّا اميد و رجاء : سبب آن شناختن لطف و كرم خداى تعالى و انعام عام و لطايف صنع اوست ، و دانستن اينكه وعدهء او به بهشت براى نماز گزاران راست است . و چون يقين به وعده و معرفت به لطف او حاصل شد ، اميد برانگيخته مىشود .
و امّا حياء : سبب آن دانستن تقصير است در عبادت ، و علم آدمى به عجز از اداى حقّ بزرگ خداوند . و آنچه اين آگاهى را تقويت مىكند معرفت عيبهاى نفس و آفتهاى آن و شناخت كمى اخلاص و پليدى باطن و ميل به بهره هاى زودگذر دنيوى در همهء كارهاست ، و نيز علم به آنچه مقتضى جلال و عظمت الهى است و اينكه او بر پنهانيها و رازها و خيالات دل هر چند هم دقيق و نهان باشد مطَّلع است . و اين معرفتها هر گاه از روى يقين حاصل شد ، بالضروره حالتى پديد آيد كه آن را حياء نامند .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 415
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤١٥