تا بوسيلهء آنها يكسانى در تبادل كالا و اشياء و منافع مختلف حاصل شود . پس هر كه آنها را حبس نمايد به آنها ستم كرده ، و حكمتى را كه در آن دو هست ناديده گرفته ، و نعمت خدا را دربارهء آنها كفران نموده ، و مانند كسى است كه حاكم مسلمين را در زندان كند . و كسى كه آن دو را نيندوزد و زايد بر ما يحتاج را تصرّف نكند و در راه خدا انفاق كند ، هموست كه آنها را بر وفق حكمت به كار برده و نعمت خدا را دربارهء آنها سپاس داشته است . و چون بيشتر مردم از خواندن سطور الهى كه بر صفحات آن دو در فايده و حكمت آنها با خطَّ الهى كه به حرف و صوت نيست نوشته شده ناتوان و عاجزند ، خداى تعالى آنان را با اين گفتار خود خبر مىدهد :
وَ الَّذينَ يَكنِزُونَ الذَّهَبَ وَالفِضَّةَ وَلا يُنفِقُونَها في سَبيلِ الله فَبَشِّرهُم بِعَذابٍ اليمٍ 9 : 34 ( توبه ، 35 ) « كسانى كه زر و سيم را گنج مىنهند و آن را در راه خدا خرج نمىكنند ، آنان را به عذابى دردناك مژده بده » .
و از آنچه دربارهء وجه حكمت در آن دو گفتيم معلوم مىشود كه هر كه ظروف طلا و نقره سازد اين دو نعمت را كفران كرده ، و همچنين هر كه در آنها معاملهء ربوى كند اين نعمت را ناسپاسى و به آن ستم كرده ، زيرا آن دو براى غير خود خلق شدهاند نه براى خودشان ( كه از خود آنها سود ببرند ) ، زيرا غرض از خلق آنها خود آنها نيست و چون در عين آنها سوداگرى كنند آن دو را بر خلاف وضع حكمت به كار بردهاند .
و همچنين حكمت در آفرينش خوراكها اين است كه غذاى مردم باشد ، پس سزاوار نيست كه آنها را از جهت خود بگردانند و در دست نگاهدارند ، بلكه بايد از دست بىنياز بيرون آيد و به نيازمند برسد . و از اين رو در شريعت از احتكار و معاملهء ربوى در طعامها نهى شده ، زيرا اين موجب انحراف آنها از حكمتى است كه مقصود از آنهاست .
و چون اين را دانستى ، جميع كردار و گفتار و حركات و سكنات خود را بر آن قياس كن ، پس هر فعلى كه از تو سر مىزند يا شكر است يا كفران و بيرون از اين دو نيست ، مثلا اگر به دست راست استنجا كنى نعمت هر دو دست را ناسپاسى كرده اى ،
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 313
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣١٣