زيرا خداوند دو دست آفريده و يكى را قويتر ساخته ، و قويتر چون رجحان دارد بايد آن را افضل داشت ، و برتر داشتن ناقص عدول از عدل است . و اين تفضيل به اين است كه قويتر را صرف افعال شريف نمائى ، مانند برداشتن قرآن و خوردن طعام ، و ضعيفتر را به كارهاى پست بگمارى ، مانند ازالهء نجاست ، پس هر كه خلاف اين كند از عدل عدول كرده و حكمت را باطل و نعمت را كفران نموده است .
و همچنين اگر هنگام قضاى حاجت رو به قبله باشى ، نعمت خدا را در آفرينش جهات و وسعت عالم كفران كرده اى ، زيرا خداوند جهات را متعدّد و گسترده آفريده و بعضى از جهات را بر بعضى شرافت داده به اينكه خانهء خويش را در آن جهت قرار داده است . پس سزاوار است كه در افعال شريف ، مانند نماز و نشستن براى ذكر و غسل و وضوء ، رو بدان كنند ، نه افعال پست مثل قضاى حاجت و انداختن آب دهان .
پس هر كه بسوى قبله قضاى حاجت كند يا آب دهان اندازه به آن ستم كرده و نعمت خدا را ناسپاسى نموده است .
و همچنين اگر كسى شاخ درختى را بدون حاجتى مهم و غرضى صحيح بشكند ، نعمت خدا را در آفرينش درختان و در خلق دست خود كفران كرده ، امّا دست ، براى اينكه بيهوده خلق نشده بلكه براى طاعتى معيّن آفريده شده . و امّا درخت ، زيرا خداى تعالى آن را آفريده و براى آن رگها قرار داده و آب را به سوى آن روان ساخته ، و در آن قوهء غذا خوردن و نمو آفريده تا به مرتبه اى برسد كه بندگان او از آن سود برند ، پس شكستن آن پيش از آنكه به منتهاى نمو برسد ، نه براى امرى كه نفع بندگان خدا در آن باشد ، مخالف حكمت و عدول از عدالت است . بلى اگر غرض درستى در ميان باشد شكستن آن جايز است . زيرا درخت و حيوان را خداوند فداى اغراض انسان كرده ، و همهء آنها فانى و نابود مىشوند ، پس فدا كردن پستتر در بقاى شريفتر به عدل نزديكتر است تا تباه كردن همهء آنها . و خداى تعالى به اين معنى اشاره فرموده :
وَ سَخَّرَ لَكُم ما فِى السَّماواتِ و ما فِى الأَرضِ . . . 45 : 13 ( جاثيه ، 12 ) « و آنچه را كه در آسمانها و زمين است رام شما كرد . . . » .
بارى ، افعالى كه متّصف به كفران و ناسپاسىاند ، بعضى موجب نقصان قرب
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 314
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣١٤