نيك است ، و تمام شدن نيّت به وسيله عمل تأكيدى است افزون بر آن . و با آنچه گفته شد معنى حديث مشهور : « نيّة المؤمن خير من عمله ، و نيّة الكافر شرّ من عمله »
« نيّت مؤمن بهتر از كردار اوست ، و نيّت كافر بدتر از كردار اوست » معلوم مىشود .
خلاصه آنكه : هر طاعتى شامل نيّتى و عملى است ، و هر يك از اين دو از خيرات بشمار مىرود ، و در رسيدن به مقصود اثرى دارد ، و نيّت از عمل بهتر و اثرش بيشتر است . غرض اين است كه : مؤمن در نيّت و در كردار اختيار دارد ، پس اينها دو عملند ، و نيّت نيكوتر آن دو مىباشد ، يعنى نيّت كه يك جزء طاعت است بهتر است از عمل كه جزء ديگر آن است .
اگر گفته شود : آنچه گفتى معنايى بيش از اين ندارد كه عمل هر گاه با نيّت باشد هر يك از عمل و نيّت خير و داراى ثواب است ، و اگر بدون نيّت باشد نه خير است و نه ثوابى دارد ، و حال آنكه مقصود اين است كه نيّت بهتر از عمل است در صورت اول و ثواب آن بزرگتر مىباشد ، و دليل بهترى و خيريّت از آنچه گفتى روشن نيست .
مىگويم : با اينكه اجمالا روشن و هويداست ، براى آنكه مطلب كاملا آشكار شود ناگزير در توضيح مىگوئيم :
دليل اينكه نيّت بهتر از عمل است و در ثواب بر آن برترى دارد اين است كه : شكَّى نيست در اين كه مقصود از طاعات بهبود نفس و سعادت آن در آخرت و تنعّم به لقاء اللَّه - سبحانه - است و وصول به اين لقاء متوقّف بر معرفت خدا و حبّ و انس اوست ، و اين بستگى دارد به دوام فكر و ذكر كه موجب بريدن نفس از شهوات دنيا و توجّه آن به سوى خداى سبحان است . و گرايش و توجّهى كه به خداى تعالى به مجرّد معرفت حاصله از فكر پديد آمد ضعيف و نا استوار است ، و تنها به وسيله مواظبت بر عمل طاعات و ترك گناهان اعضاء و جوارح نيرومند و استوار مىگردد ، زيرا ميان نفس و جوارح رابطه و علاقه اى است كه به سبب آن از يكديگر اثر مىپذيرند ، چنان كه هر گاه جراحتى به عضو رسد نفس دردناك مىشود ، و نفس چون به سبب علم و آگاهى از مرگ عزيزى يا هجوم امر ترسناكى متألَّم
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 154
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٥٤