جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 152

تبارك و تعالى - طلب الثّواب ، فتلك عبادة الاجراء . و قوم عبدوا اللَّه - عزّ و جلّ - حبّا له ، فتلك عبادة الأحرار ، و هي أفضل العبادة « ( 1 ) « عبادت كنندگان سه گروهند : گروهى كه خداى عزّ و جلّ را از ترس عبادت مىكنند و اين عبادت بردگان است ، و دسته اى كه خداى تبارك و تعالى را براى ثواب عبادت مىكنند و اين عبادت مزدوران است ، و گروهى كه خداى عز و جل را براى دوستى او عبادت مىكنند و اين عبادت آزادگان است و بهترين عبادت است » . و اين روايت دلالت دارد بر اينكه عبادت بر دو وجه اوّل علاوه بر اينكه صحيح است از فضيلت نيز خالى نيست . بلى ، شكَّى نيست در اينكه منزلت و درجه عبادت بر وجه اخير نسبتى با درجه عبادت بر دو وجه اوّل ندارد . زيرا كسى كه متنعّم به لقاء پروردگار است و نظر به وجه كريم او دارد كسى را كه به چهره حور العين نظر و التفات دارد به چيزى نمىگيرد چنان كه متنعمّ به نظر به وجه حور العين كسى را كه به صورتهاى ساخته شده از سنگ و گل التفات دارد مسخره مىكند ، و چنان كه متنعّم به نظر به رخسار زنان زيبا كسى را كه از اين رخسارها رو مىگرداند و با خبزدو ( 2 ) ( جانور زشت گندبو ) انس و الفت دارد مورد تمسخر قرار مىدهد ، بلكه اين مثالها كه آورديم از روى ناچارى است ، زيرا تفاوت بين جمال حضرت ربوبى و جمال حور العين يا زنان زيبا بسيار بزرگتر است از تفاوت بين جمال حور العين و صورتهاى ساخته شده از گل و بين جمال زنان زيبا و خبزدو ، و چگونه چنين نباشد كه تفاوت در دومى متناهى است و در اوّلى نامتناهى ، و متناهى را با نامتناهى چه نسبتى است ؟