و گفتهاند : « كسى كه برادر خود را به طعامى دعوت كند كه ميل و رغبت درونى در اجابت او ندارد ، اگر وى را اجابت كند دو گناه بر اوست : نفاق ، و سربسته گفتن با برادر خود آنچه را كه اگر مىدانست مكروه مىداشت ، و اگر وى را اجابت نكند و نخورد يك گناه بر اوست و آن نفاق است » . پس بنده بايد نيّت خود را در هر حركت و سكونى خالص گرداند ، زيرا اگر چنين نباشد غافل است ، و در وصف غافلان خداى تعالى مىفرمايد :
« ان هُم إِلا كَالانعامِ بَل هُم أَضَلّ سَبيلا » 25 : 44 ( فرقان ، 44 ) « آنها جز بمانند چارپايان نيستند بلكه گمراه ترند » .
و صاحب نيّت خالص داراى قلب سليم است ، امام صادق عليه السّلام فرمود :
« صاحب نيّت راست صاحب دل سليم است ، زيرا سلامت دل از وساوس شيطانى كه حذر كردن از آن لازم است بستگى به خالص كردن نيّت براى خدا در همه امور دارد . خداى عز و جل مىفرمايد :
« يَومَ لا يَنفَعُ مالٌ وَلا بَنُونَ ، إِلا مَن أَتَى الله بِقَلب سَليمٍ » 26 : 88 - 89 ( شعراء ، 88 - 89 ) « روزى كه مال و فرزندان سودى ندهد ، مگر آن كه با دل پاك به پيشگاه خدا آمده باشد » .
و امّا نيّت از دل آدمى به قدر صفاى معرفت ظاهر مىگردد و مراتب آن بر حسب اختلاف اوقات در قوّت و ضعف مختلف مىشود ، و صاحب نيّت خالص كسى است كه نفس امّاره و هواى وى مسخّر و مقهور شكوه تعظيم و بزرگداشت خداى تعالى و حياء از او باشد ، و حيا صفت طبيعى خلوص نيّت است و خواهش و آرزوى آن را دارد ، و هر كه صاحب نيّت خالص است نفس او از او در رنج و تعب است [ زيرا به خواهش او عمل نمىكند ] و ديگران از او در راحتند [ زيرا آزارش به كسى نمىرسد ] « . ( 1 )
هامش
( 1 ) » مصباح الشريعة « ، باب چهارم ، » بحار « جزء دوم از مجلد 15 باب نيت و شرايط آن . .