فصل 28 تأثير نيّت بر اعمال
هدف و غرض عمل كه باعث يعنى نخستين انگيزه آن است ، يا يكى است : مانند برخاستن براى احترام و بزرگداشت ، يا براى گريز از درنده اى كه به كسى هجوم كرده ، يا متعدّد است با استقلال هر يك در انگيزش خواه بطور متساوى يا متفاوت : مانند صدقه دادن براى فقر و خويشاوندى با توجه به اينكه انگيزه صدقه دهنده هر يك منفردا سبب اعطاء باشد ، يا بدون استقلال هر يك بطور انفراد ، بلكه جمعا مستقل در عمل باشد ، مانند مثال مذكور با نظر به كسى كه مال خود را به خويشاوند فقير مىدهد ولى وقتى فقط يكى از آن دو ( فقر و خويشاوندى ) باشد منع مىكند يعنى به خويشاوند بىنياز نمىدهد ، و نه به بيگانه فقير .
و امّا پاداش به سبب تعدد انگيزه متعدد مىشود ، اگر انگيزه عمل خير باشد پاداش نيز خير خواهد بود : مانند به مسجد در آمدن براى ديدار پروردگار ، و براى انتظار نماز ، و اعتكاف و گوشه گيرى و بريدن از علائق براى ذكر خدا ، و ترك گناهان ، و ملاقات با پرهيزكاران و برادران مؤمن ، و شنيدن مواعظ و احكام دين ، و امر به معروف و نهى از منكر ، و اگر انگيزه اش بد باشد پاداش نيز بد خواهد بود : مانند نشستن براى گفتار باطل ، و نگاه كردن زنان ، و مناظره و گفتگو براى مباهات و خود نمائى . و بسا هست كه بعضى از انگيزه ها خير است و بعضى شر :
مانند صدقه دادن براى ثواب و رياء ، و دخول مسجد نيز ممكن است براى بعضى
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 141
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٤١