از انگيزه هاى خير و برخى انگيزه هاى شر باشد ، و عملى كه انگيزه اش از اين گونه باشد حكمش در باب اخلاص معلوم شد .
امّا انگيزه عمل مباح اگر خير باشد آن را عبادت مىسازد : مانند خود را خوشبو كردن در روز جمعه براى بر پا داشتن سنّت و بزرگداشت مسجد و روز جمعه و دفع آزار بوى بد و ناخوش ، و خوردن براى نيروى عبادت ، و آميزش به نيّت فرزند و خوش كردن خاطر همسر ، و استراحت و آسايش بوسيله خواب يا مزاح و خوش طبعى براى باز آمدن نشاط نماز ، و اگر انگيزه اش شر باشد عمل را معصيت مىسازد ، مانند خوشبو كردن خود براى تفاخر و اظهار توانگرى ، و آرايش كردن براى راه يافتن در دل زنان بيگانه بر انديشه فساد . و انگيزه تأثيرى در امر حرام ندارد ، چنان كه شرابخوارى براى موافقت با همگان و رفيقان مباح نمىشود .
پس موضوعات گناهان به سبب نيّت تغيير نمىكند ، بر خلاف طاعات و عبادات ، كه به سبب نيّت صحيح از بهترين وسائل تقرّب به خدا مىشود ، و به سبب نيّت فاسد از بزرگترين مهلكات مىگردد . پس چقدر زيانكار است كسى كه از نيّت غافل باشد ، و به اعمال همچون چارپايان ول و افسار گسيخته دست يازد خواه به قصد لذات نفسانى يا از روى سهو و غفلت ، و حال آنكه نهايت كوشش پيشينيان اين بود كه در هر چيزى نيّت درست داشته باشند ، حتى در خوردن و آشاميدن و خوابيدن و طهارتخانه رفتن .
شكَّى نيست كه امكان تصحيح نيّت در هر مباحى هست به نحوى كه ثواب بر آن مترتّب شود ، بلكه درست كردن نيّت در هر كاهش و نقصان مال و آبرو ممكن است ، مثلا كسى كه مالى از او تلف شده اگر بگويد : اين در راه خدا ، براى او اجر و ثواب هست ، و اگر كسى آن را دزديد يا غصب كرد ممكن است نيّت كند كه از ذخيره هاى آخرت باشد ، و چون شنيد كه ديگرى او را غيبت كرده ممكن است خاطرش خوش گردد كه به زودى سيّئاتش بر گردن او مىافتد و حسنات وى ( غيبت كننده ) به دفتر اعمال او نقل مىشود . پس زنهار چيزى از نيّات خود و آنچه را كه به قلبت خطور مىكند كوچك مشمارى ، و به كارى جز با نيّت درست اقدام نكنى ، كه اگر حضور نيّت ندارى باز ايست ، زيرا نيّت تحت اختيار در نمىآيد ،
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 142
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٤٢