شخص و بريده شدن و انقطاع نوع مىكشد ، و غفلت از اكتساب معارف و اخلاق فاضله و از اداى واجبات و مستحبّات منجر به ابطال غايت و هدف ايجاد - يعنى رسيدن هر شخصى به كمال خود كه استعداد آن را دارد - مىگردد ، و اين صريحا در ضدّيّت و نزاع با آفريدگار بندگان و موجب هلاكت و شقاوت هميشگى است .
پيوست
ضدّ غفلت نيّت است - تأثير نيّت در اعمال - نيّت روح اعمال است و پاداش به حسب آن است - عبادت آزادگان و مزدوران و بردگان - نيّت مؤمن بهتر از عمل اوست - نيّت غير اختيارى است - راه خالص گردانيدن نيّت .
دانستى كه ضدّ غفلت نيّت است ، و آن برانگيخته شدن نفس و توجّه آن است به سوى آنچه موافق غرض و هدف خود مىبيند ، و نيز دانستى كه نيّت و اراده و قصد الفاظ مترادف و داراى يك معنىاند ، و آن واسطه ميان علم و عمل است ، زيرا تا امرى دانسته نشود قصد نمىشود ، و ما دام كه قصد نشود به فعل در نمىآيد ، پس علم مقدّم بر نيّت و شرط آن است ، و عمل ثمره و فرع آن است ، زيرا هر فعل و عملى از فاعل مختار صادر مىشود و عمل تمام نمىشود مگر به علم و شوق و اراده و قدرت ، چه هر انسانى چنان آفريده شده كه بعضى از امور با او موافق و با غرض وى هماهنگ و سازگار است ، و بعضى از امور با او مخالف و ناسازگار است ، پس به جلب سازگار و دفع ناسازگار محتاج است ، و اين معنى متوقّف است بر ادراك سازگار و سودمند ، و ناسازگار و زيان آور ، زيرا تا چيزى شناخته نشود جستجوى آن يا گريز از آن تعقّل نمىشود ، و اين علم است ، و نيز متوقف است بر ميل و رغبت و شهوتى كه انگيزه آن است ، و اين شوق است ، زيرا كسى كه غذا يا آتش را ادراك كرد تنها ادراك براى خوردن و فرار كافى نيست هر گاه شوق به خوردن و گريختن در
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 139
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٣٩