مواظبت نمايد ، اين حالت براى او طبيعى مىشود ، و ديگر قبول حق بر او سنگين نخواهد بود و پذيرش آن گوارا خواهد شد .
و اگر قبول حق در حضور مردم بر او گران باشد ، در اين حال كبر نخواهد داشت بلكه به بيمارى ريا مبتلاست ، و بايد به معالجهء ريا ، به نحوى كه خواهد آمد ، بپردازد .
دوم - اقران و امثال را در مجالس و محافل بر خود مقدّم دارد و فروتر از آنان نشيند و در راه رفتن عقب همه راه رود ، كه اگر چنين كارى بر او گران نباشد متواضع است و گر نه متكبّر است و بايد با سختى و تكلَّف زيردست امثال خود بنشيند و عقب ايشان راه رود و از اين كار اظهار خرسندى و رضايت كند تا گرانى و سنگينى آن بر طرف شود .
امام صادق عليه السّلام فرمود : « انّ من التّواضع أن يجلس الرّجل دون شرفه » .
« از تواضع است كه آدمى در مكانى نشيند كه پائينتر از جا و مقام او باشد » .
و فرمود : « من التّواضع أن ترضى بالمجلس دون المجلس ، و أن تسلَّم على من تلقى ، و أن تترك المراء و إن كنت محقّا ، و أن لا تحبّ أن تحمد على التّقوى » .
« از تواضع است كه در نشستن به پائين مجلس راضى باشى ، و به هر كه بر خورى سلام كنى ، و مجادله را رها كنى ، اگر چه حق با تو باشد ، و دوست نداشته باشى كه تورا به تقوى بستايند » .
و بعضى از متكبّران وقتى در صدر مجلس جايى نيابند در صفّ نعال و دم در مىنشينند ، يا ميان خود و اقران فرومايگانى را قرار مىدهند و زير دست امثال خود نمىنشينند ، و غرضشان از اين كار تحقير اقران است ، يا وانمود كردن كه ترك مجلس و دم در نشستن از جهت فضيلت اوست . اين نوع كبر شديدترين انواع تكبّر است .
سوم - دعوت فقير بينوا را اجابت كند ، و به دنبال حاجت دوستان و نزديكان به كوى و بازار برود ، و نياز آنان و نياز خود را به خانه آورد . اگر اين كارها در خلوت و در نظر مردم بر او گران نباشد در او كبر و ريائى نيست . و اگر در هر دو
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 433
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٣٣