بلكه تواضع و فروتنى مىنمايد ، و قدر فرزند را پيش مولى برتر از خويش مىبيند زيرا فرزند به هر حال از غلام عزيزتر است .
دنباله ( درمان عملى كبر )
آنچه براى معالجهء كبر ذكر كرديم علاج علمى بود ، و امّا درمان عملى اين است كه براى خدا و خلق همواره فروتنى كند و بر رفتار و اخلاق متواضعان مداومت نمايد و خود را چندان بر اين شيوه وا دارد تا ريشه ها و شاخه هاى درخت كبر از دلش كنده و قطع شود و تواضع ملكهء او گردد . براى ريشه كنى درخت كبر و حصول ملكهء تواضع بايد به آزمايش و امتحان دست بزند تا اينكه به تواضع خود مطمئن شود . زيرا نفس آدمى گاهى ادّعاى خالى بودن از كبر را مىكند ولى چون آن واقعه پيش آيد و گاه امتحان رسد به طبع خود باز مىگردد و معلوم مىشود كه اين بيمارى در او وجود دارد . اين آزمايشها و علاماتى كه آدمى به آنها حالت نفس خود را از كبر و تواضع باز مىشناسد عبارتند از :
اوّل - با امثال و اقران خود در بعضى از مسائل به گفتگو پردازد ، و چون حقّى از زبان آنان شنيد اگر با مسرّت و رضايت آن را پذيرفت و به آن اعتراف كرد و از ايشان سپاسگزارى نمود كه او را به نادانى و غفلتش آگاه ساختند ، اين علامت تواضع است ، و اگر قبول حقّ و اعتراف به آن بر او گران باشد و از اينكه ديگرى حق را گفته اظهار خرّمى و شادمانى نكند اين دليل است بر اينكه كبر در او باقى است و بايد از دو راه علم و عمل در معالجهء آن بكوشد :
راه علم اين است كه بدى عاقبت و پستى و خباثت نفس را از اينكه قبول حق بر او گران است متذكَّر شود . و راه عمل اين است كه خود را با هر زحمتى به اعتراف به حق و سپاسگزارى از گويندهء آن وادار سازد ، و به عجز و قصور خود اعتراف كند و به گويندهء حق بگويد : آفرين بر هوش و فهم تو ، مرا به حق ارشاد كردى ، خدا جزاى خيرت دهد . پس چون چند مرتبهء پى در پى بر اين روش
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 432
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٣٢