فصل 22 ( علاج كبر از راه علم و عمل )
چگونگى درمان كبر مانند معالجهء عجب دو گونه است : اجمالى و تفصيلى ، زيرا كبر معنى عجب - يعنى بزرگ شمردن خود - را در بر دارد و عجب منشأ كبر است . پس آنچه در علاج مطلق عجب ذكر كرديم درمان مطلق كبر نيز خواهد بود . امّا انگيزه هاى كبر و عجب عينا يكى است ، و بنا بر اين آنچه براى معالجهء عجب با توجّه به انگيزه هاى مذكور ياد شد ميان هر دو مشترك است .
از معالجات ويژهء كبر اين است كه آيات و اخبارى را كه در مذمّت آن وارد شده و همچنين آنچه را كه در مدح ضدّ آن - يعنى تواضع - رسيده ( چنان كه خواهد آمد ) هميشه به ياد داشته باشد .
از آنجا كه كبر مشتمل بر چيزى زائد بر عجب است - يعنى خود را برتر از ديگران ديدن - سزاوار است كه بداند كه حكم به برترى خود نسبت به ديگران چيزى نيست مگر نهايت جهل و سفاهت . زيرا ممكن است در ديگرى اخلاق كريمه اى به طور پنهانى وجود داشته باشد كه نجات بخش اوست ، ولى در وى صفات زشت و ناپسندى وجود داشته باشد كه هلاك كنندهء اوست . و انسان بصير چگونه جرأت مىكند كه خود را بر ديگرى ترجيح دهد ، با اينكه اوّلا سرانجام كار بر او مبهم است و ثانيا اخلاق درونى ديگران بر او پنهان و پوشيده است و ثالثا همگان در انتساب به خداى تعالى و در صدور و تراوش از سرچشمهء فيض او و در
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 429
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٢٩