و نيز از آن حضرت صلَّى اللَّه عليه و آله است : « سوء الخلق يفسد العمل كما يفسد الخلّ العسل . »
« بدخوئى عمل را تباه سازد چنان كه سركه عسل را فاسد كند » .
و نيز از آن حضرت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم است : « بنده با بدخوئى خود به پائينترين دركات دوزخ مىرود . » و از او صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم است :
« ابى اللَّه لصاحب الخلق السّيّئ بالتّوبة ، قيل : فكيف ذاك يا رسول اللَّه ؟ قال : لأنّه اذا تاب من ذنب وقع في ذنب أعظم منه . »
« خداوند قبول توبهء بد خلق را منع كرده است . گفتند : اى رسول خدا اين چگونه باشد ؟ فرمود : به جهت آنكه هرگاه از گناهى توبه كند در گناه بزرگتر مىافتد » .
و نيز فرمود : « سوء الخلق ذنب لا يغفر »
« بدخوئى گناهى است كه آمرزيده نمىشود » .
امام صادق عليه السّلام فرمود : « اگر خداوند بنده اى را در اصل خلقت كافر آفريده باشد آن بنده نميرد تا اينكه خدا بدى را محبوب او سازد ، و در نتيجه به آن نزديك شود و دست يازد ، پس او را به كبر و نخوت مبتلا كند ، و سنگدل و بدخو و ترشرو گردد ، و فحش او ظاهر و حياء او كم شود ، و خداوند رازش را فاش سازد ، و از محرّمات دست باز ندارد ، آنگاه معاصى خدا را مرتكب شود و نسبت به طاعت او بيزارى و دشمنى نمايد ، و پيوسته بر مردم بتازد و از خصومتها سير نشود . پس خواستار عافيت [ از اين بيماريها ] از خدا باشيد و آن را از او طلب كنيد » . يكى از بزرگان گفته است : « اگر با فاسق خوش خلقى مصاحبت كنم دوستتر دارم تا با عابد بدخو و كج خلقى همنشين شوم » .
معالجه و ازالهء اين صفت ناپسند اين است كه ابتدا مفاسد دنيوى و اخروى آن را متذكَّر شود ، و در نظر بگيرد كه اين صفت خدا و خلق را با او دشمن مىكند ، پس خود را آماده كند كه آن را بر طرف سازد . آنگاه براى هر حركتى و هر سخنى بينديشد كه بدخوئى و كج خلقى از او سرنزند و خود را و لو به تكلَّف از آن محافظت كند ، و آنچه را كه در ستايش حسن خلق كه ضدّ آن است وارد شده - چنان كه مىآيد - به ياد آورد ، و چندان مواظبت كند تا بتدريج آثار آن بكلَّى از ميان برود .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 374
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٧٤