« گروهى از قريش با مردم كم سازگارى كردند و از قريش رانده شدند . به خدا قسم در حسبهاى آنها ( از نظر خانوادگى ) عيبى نبود ، و گروهى از غير قريش با مردم مدارا و خوشرفتارى نمودند و به دودمان عالى و بلند پيوستند . . . سپس فرمود :
هر كه دست خود را از مردم نگه دارد يك دست از آنان نگه داشته و دستهاى بسيار از او باز داشته مىشود . » و از آنهاست :
بد خلقى ( به معنى اخصّ )
سوء خلق يا بد خوئى همان تنگدلى و ترشروئى و بد زبانى و امثال اينهاست و از نتايج غضب است ، چنان كه ضدّ آن - يعنى حسن خلق به معنى اخصّ - نرمخوئى و خوشسخنى و گشاده روئى از نتايج حلم است . و بيشتر آنچه در اخبار از سوء خلق سخن به ميان آمده مراد همين معنى است .
شكَّى نيست كه بدخوئى و كج خلقى انسان را از خدا و خلق دور مىكند ، و تجربه گواه است به اينكه طبع مردم از بدخو متنفّر است و هر بد اخلاقى همواره مسخرهء مردم مىباشد ، و لحظه اى از اندوه و رنج خالى نيست ، و از اين رو امام صادق عليه السّلام فرمود : « من ساء خلقه عذّب نفسه »
« هر كه بدخوست خود را شكنجه مىدهد . » و گاه زيانهاى بزرگ به او مىرسد . و علاوه بر اينها به سوء عاقبت در آخرت و عذاب ابدى گرفتار مىشود ، و لذا در شريعت مورد مذمّت شديد واقع شده است . رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود : « چون خداوند ايمان را آفريد ، ايمان گفت :
خدايا مرا نيرو ده ، خدا او را به حسن خلق و سخاوت نيرو بخشيد ، و چون كفر را آفريد ، كفر گفت : خدايا مرا نيرو ده ، خداوند او را به سوء خلق و بخل نيرو داد » .
و روايت شده است كه به آن حضرت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم گفتند : « فلان زن روزها روزه مىگيرد و شبها را به عبادت مىپردازد ولى بدخوست و با زبانش همسايگان را مىآزارد . فرمود : هيچ خيرى در او نيست و او از دوزخيان است . »
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 373
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٧٣