فصل 6 ( راههاى تحصيل خوف ستوده )
براى به دست آوردن خوف پسنديده راههائى هست :
( اوّل ) اينكه در تحصيل يقين ، يعنى ايمان قوى به خدا و آخرت و بهشت و دوزخ و حساب و عقاب ، بكوشد . و بدون ترديد اين يقين انگيزهء ترس از دوزخ و اميد به بهشت است . به علاوه ، خوف و رجاء به صبر بر ناملايمات و سختيها ، و صبر به مجاهده و ياد خداى تعالى و فكر دائم دربارهء او ، و دوام ذكر به انس به خدا ، و دوام فكر به كمال معرفت ، و انس و كمال معرفت به محبّت رهنمون مىشود ، و رضا و توكَّل و ديگر مقامات به دنبال مىآيد . و اين همان ترتيب سلوك منازل دين است . و بعد از اصل يقين مقامى جز خوف و رجا و بعد از اين دو مقامى جز صبر و بعد از صبر جز مجاهده و تجرّد و خلوص ظاهر و باطن براى خدا و بعد از آن جز هدايت و معرفت و بعد از اين دو جز انس و محبّت وجود ندارد . و لازمهء ضرورى محبّت خشنودى به فعل محبوب و اطمينان به عنايت اوست ، و حقيقت توكَّل همين است . پس يقين سبب خوف است و نخست بايد سبب را به دست آورد تا مسبّب حاصل شود .
( دوم ) اينكه همواره در احوال قيامت و انواع عذابهاى آخرت بينديشد و به مواعظ هشدار دهنده گوش فرا دهد و در حالات خائفان بنگرد و با آنان معاشرت كند و سرگذشت و داستانهاى ايشان را بشنود . اينهاست كه دل را به سوى خوف
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 283
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٨٣