فصل 5 ( خوف اگر از حد بگذرد مذموم است )
آنچه در مدح و ستايش خوف گفته شد در وقتى است كه از حدّ تجاوز نكند و اگر از حدّ بگذرد مذموم و ناپسند است و بيان مطلب اين است كه : خوف از خدا حكم تازيانه اى دارد كه بندگان را به مواظبت بر علم و عمل مىراند تا به وسيلهء اين دو به رتبهء قرب الهى و لذّت محبّت و انس به او نائل شوند . و همانگونه كه تازيانه اى كه چهارپايان را به آن مىرانند و كودك را به آن تأديب مىكنند حدّى دارد و نبايد از اعتدال بيرون رود ، كه كمتر از اندازه در راندن و تأديب سودمند نيست و بيش از اندازه به هلاك مركب و كودك مىانجامد و مذموم و ناپسند است همچنين خوف كه تازيانهء خدا براى كشاندن بندگان است حدّى در اعتدال دارد و آن قدرى است كه آدمى را به مطلوب برساند ، پس اگر از آن حدّ كمتر باشد كم فايده يا بيفايده است و مانند چوب بسيار باريكى است كه به مركب نيرومندى بزنند و بنا بر اين او را به مقصد نمىراند . و مثل اين خوف مانند رقّت و نرم دلى زنان بهنگام شنيدن سخن اندوهبارى است كه موجب گريهء آنان مىشود و تا سخن قطع شد به حالت اوّل خود بر مىگردند . يا مثل خوف بعضى از مردم بهنگام مشاهدهء چيز هولناكى است كه به محض اينكه از حسّ و نظر غايب شد دل به غفلت باز مىگردد . و اين خوف كم فايده و بلكه بيفايده است . خوفى كه در اعضاء و جوارح انسان تأثير نكند به اينكه آنها را از معاصى باز دارد و به طاعات مقيّد سازد در حكم
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 280
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٨٠