به سبب بعضى چيزها رجحان پيدا مىكند ، و اين را ظنّ نامند و مقابل آن وهم است .
پس اگر به وجود محبوب ظنّ برود اميد قوّت مىگيرد و ترس و بيم نسبت به آن ضعيف مىشود و همچنين بالعكس . و به هر حال اين دو همراه و متلازمند ، و از اين رو خداى سبحان مىفرمايد :
« وَيدْعونَنا رَغَبا وَرَهبا » 21 : 90 ( انبياء ، 10 ) « و با اميد و بيم ما را مىخوانند » .
و نيز مىفرمايد :
« يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوفا وَطَمَعا » 32 : 16 ( سجده ، 16 ) « پروردگار خود را با بيم و اميد مىخوانند » .
و آشكار است كه آنچه بر فضيلت اين پنج صفت - علم ، تقوى ، ورع ، گريه ، اميد - دلالت دارد بر فضيلت خوف نيز دلالت مىكند . و همچنين آنچه در نكوهش امن از مكر خدا وارد شده است دلالت بر ستايش خوف دارد . زيرا خوف ضدّ آن است و نكوهش چيزى ستايش ضدّ آن است . و از آنچه دلالت بر فضيلت خوف دارد أخبار متواترى است كه از كثرت خوف ملائكه و انبياء و أئمّهء هدى عليهم السّلام رسيده است ، مانند خوف جبرائيل و ميكائيل و اسرافيل و حاملان عرش و ديگر فرشتگان ، و مانند خوف پيامبر ما و إبراهيم و موسى و عيسى و داود و يحيى و ديگر پيامبران ، و خوف امير مؤمنان و سيد ساجدان و ساير أئمهء طاهرين عليهم السّلام و داستان خوف هر يك از ايشان در كتب اهل حديث مذكور و مسطور است و هر كه بخواهد به آنها مراجعه كند ، و از خدا مىخواهيم كه ما را از خطا و لغزش نگه دارد و توفيق راستى و درستى در گفتار و كردار عطا فرمايد .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 279
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٧٩