و بين اين دو نفس ، نفس متوسّطى در سعادت و شقاوت هست ، و آن در اتّصاف به فضائل و رذائل بر حسب كمّ و كيف و زمان ، مراتب مختلفى دارد . و باز شدن درهاى فرشتگان و شياطين در آن به جهات ياد شده مختلف است . گاه انديشهء هوى و هوس در آن پديد مىآيد و او را به شر و بدى مىخواند ، و گاه انديشهء ايمان در آن پيدا مىشود و او را به خير بر مىانگيزد . و مثل آن معركه كشمكش و حملهء متقابل سپاهيان شياطين و ملائكه است كه گاهى فرشته بر شيطان حمله مىبرد و او را طرد مىكند و گاهى شيطان حمله مىكند و بر او چيره مىشود . و نفس آدمى پيوسته در حال كشمكش و تنازع بين اين دو حزب و دو لشكر است تا سرانجام به آنچه به حكم قضا و قدر براى آن آفريده شده است برسد . امّا نفس نخستين ( مطمئنّه ) در نهايت كميابى است ، و آن نفوس مؤمنان موحّد كامل است . و نفس دوم بسيار زياد است و آن نفوس همهء كافران است . و نفس سوم نفوس اكثر مسلمانان است ، كه مراتب و درجات بيشمار و پهنهء پهناورى دارد ، كه يك طرف آن به نفس اوّل و طرف ديگر به نفس دوم متّصل است .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 223
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٢٣