چنين است . پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : به خدا سوگند كه اين حال تو ايمان محض است » . و نظير آن اين روايت ديگر است كه : مردى به خدمت رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم آمد و گفت اى فرستادهء خدا منافق شدهام . حضرت فرمود : « به خدا منافق نشده اى و اگر منافق شده بودى نزد من نمىآمدى كه مرا به آن آگاه كنى ، چه چيز تو را به شك انداخته ؟ به گمانم آن دشمن حاضر به خاطرت آمده و گفته است : چه كسى تورا خلق كرده ؟ تو گفتى خدا مرا آفريده . پس به تو گفت خدا را چه كسى آفريده ؟ مرد گفت :
آرى سوگند به آن كه تورا به حق فرستاده كه همين است . آنگاه پيامبر فرمود :
شيطان از راه أعمال [ واداشتن به كارهاى بد و جلوگيرى از كارهاى نيك ] نزد شما آمد و نتوانست بر شما چيره شود ، سپس از اين راه به سراغتان آمد تا شما را بلغزاند ، هرگاه چنين حالتى پيش آيد هر يك از شما خدا را به يكتائى ياد كند » [ لا إله الا اللَّه گويد ] . و نزديك به اين روايت ديگرى است كه : مردى به امام باقر عليه السّلام نوشت و از وسوسه ها و خواطرى كه به دلش خطور مىكرد شكايت نمود حضرت در ضمن پاسخ نوشت : « خداوند اگر بخواهد تورا ثابت قدم مىكند و براى ابليس بر تو راهى قرار نمىدهد . » مردمى به پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم شكايت بردند كه وسوسه ها و خواطرى به دلشان مىافتد كه اگر باد آنها را به جاى دورى اندازد يا پاره پاره شوند دوستتر دارند تا اينكه آن وسوسه ها را به زبان آورند . رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : آيا اين حالت را در خود يافتيد ؟ گفتند : آرى . فرمود : سوگند به آن كه جانم به دست اوست كه اين صريح ايمان است . پس هرگاه آن [ حالت ] را يافتيد بگوئيد : آمنّا باللَّه و رسوله و لا حول و لا قوّة الا باللَّه . «
و از حضرت صادق عليه السّلام از وسوسه اگر چه بسيار باشد سؤال شد . فرمود : » چيزى در آن نيست ، بگوئيد لا إله الا اللَّه . «
[ يعنى اين كلام آن وسوسه را از بين مىبرد ] . و از جميل بن درّاج روايت است كه به حضرت صادق عليه السّلام گفتم : در دلم امر بزرگى واقع مىشود ، امام فرمود : بگو : لا إله الا اللَّه .
جميل گويد : هرگاه در دلم وسوسه اى مىآمد مىگفتم : لا إله الا اللَّه ، آن چيز از دلم بيرون مىرفت .
و دليل بر عدم مؤاخذه بر آن و بر ميل و هيجان رغبت ، در صورتى كه به اختيار نباشد ، اين روايت است كه : وقتى اين قول خداى تعالى نازل شد :
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 225
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٢٥