» وَإنْ تُبْدُوا ما في أنْفُسِكُمْ أوْ تُخْفُوه يُحاسِبْكُمْ بِه الله « 2 : 284 ( بقره ، 284 ) .
» و اگر آنچه در دل داريد آشكار سازيد يا پنهان كنيد ، خداوند شما را براى آن به حساب مىكشد « .
گروهى از صحابه به خدمت پيامبر صلَّى اللَّه عليه و آله آمدند و گفتند : بر آنچه طاقت نداريم مكلَّف شديم ، اگر چيزى در دل هر يك از ما بگذرد كه دوست ندارد در دلش بماند ، براى آن محاسبه مىشود ؟ رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : » گويا شما مىخواهيد همان را بگوئيد كه بنى اسرائيل گفتند : شنيديم و نافرمانى كرديم ، بگوئيد : شنيديم و اطاعت مىكنيم « ، گفتند : شنيديم و اطاعت مىكنيم . پس خداوند بعد از يك سال با اين قول خود :
» لا يُكَلِّفُ الله نَفْسا إِلا وُسْعَها « 2 : 286 ( بقره 286 ) .
» خدا هيچ كس را جز به اندازهء توان و وسعش مكلَّف نمىكند « ، براى آنها گشايشى پديد آورد .
و روايت ديگرى است از امير مؤمنان عليه السّلام دربارهء آيهء » وَإنْ تُبْدُوا ما في أَنْفُسِكُم أَوْ تُخْفُوه يُحاسِبْكُم بِه الله « 2 : 284 كه فرمود : » اين آيه به پيامبران و امّتهاى پيشين عرضه شد به سبب سختى و سنگينىاش آن را نپذيرفتند و رسول اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم پذيرفت و بر امّت خود عرضه كرد آنها نيز پذيرفتند . و چون خداى عزّ و جلّ ديد كه اين امّت آن را قبول كردند و حال آنكه تاب و توان آن را ندارند به پيامبر فرمود : چون اين آيه را با همهء سختى و شدّت و بزرگىاش پذيرفتى و امّت تو نيز قبول كرد و حال آنكه بر امّتهاى پيشين عرضه كردم و نپذيرفتند بر من است كه [ بار آن ] از امّت تو بردارم ، و فرمود : لا يُكَلِّفُ الله نَفسا إِلا وُسْعَها « 2 : 286 .
و نيز از پيامبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت شده كه فرمود : » وضع عن امّتى تسع خصال : الخطاء و النّسيان و ما لا يعلمون و ما لا يطيقون و ما اضطرّوا اليه و ما استكرهوا عليه و الطَّيرة و الوسوسة في التّفكَّر في الخلق و الحسد ما لم يظهر بلسان أو يد « .
» از امّت من [ بازخواست از ] نه خصلت برداشته شده : خطا ، فراموشى ، آنچه ندانند ، آنچه نتوانند ، آنچه بدان ناچار شوند ، آنچه به ناخواه و زور بر آن وادار شوند ،
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 226
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٢٦