و از آن جمله در رفتن ديوانگان است و كودكان و مستان در مسجد . و كودك اگر در رود و بازى بكند در آن باكى نباشد ، و بازى كردن در مسجد بر او حرام نيست . و خاموش بودن بر بازى او حرام نيست ، مگر آن كه مسجد را جاى بازى سازد و آن معتاد شود ، پس منع واجب بود . و اين از آن جمله است كه اندك او حلال است و بسيار او نه .
و دليل حلالى اندك از آن آن است كه در صحيحين آمده است كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - براى عايشه [ رضى اللّه عنها ] بايستاد تا حبشيان را ديد كه در مسجد روز عيد پاى مىكوفتند و به درقه « 151 » و حربهها بازى مىكردند ، و شك نيست كه اگر حبشيان مسجد را بازى جاى ساختندى منع فرمودى . پس آن را به سبب اندكى و نادرى منكر ندانستى تا به حدى كه بدان بنگريست ، بل ايشان را بازى كردن فرمود تا عايشه - رضى اللّه عنها - بيند . پس اين براى خوشدلى او بود ، چنان كه در « كتاب سماع » نقل كردهايم .
و اما به در رفتن ديوانگان در مسجد باكى نباشد ، مگر آن كه بيم بود كه مسجد را آلوده كنند و دشنام زنند و فحش گويند و منكرها به جاى آرند ، چون برهنه كردن عورت و غير آن . و اما اگر ديوانهاى آرميده و خاموش باشد ، و خاموشى او معلوم بود ، بيرون كردن او از مسجد واجب نباشد . و آدم مست در معنى ديوانه است . پس اگر بيم قى باشد ، رنجانيدن او به زبان و بيرون كردن او واجب بود . و همچنين اگر عقلش پريشان باشد ، چه بيم آن بود كه بدان ادا كند . و اگر شراب خورده باشد و مست نشده باشد و بوى خمر از وى ظاهر بود ، منكرى بغايت مكروه باشد و چگونه نباشد ؟ كه چون كسى سير خوردى ، پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - وى را از حضور مسجدها منع فرمودى ، و ليكن آن بر كراهيت محمول است ، و آن در خمر سختتر باشد .
سؤال بايد كه مست را بزنند و از مسجد بيرون كنند ؟
جواب بايد كه وى را الزام نمايند تا در مسجد بنشيند و بدان دعوت كنند ، و بفرمايند تا شراب خوردن بگذارد هر گاه كه در حال عقل باشد . و اما زدن او براى زجر ، آن آحاد مردم را نرسد ، بل واليان را باشد ، و آن در حال اقرار او تواند بود ، يا گواهى دو گواه . و اما به مجرد بوى خمر اين نرسد . آرى ، چون در ميان مردمان كج رود ، چنان كه مستى او معلوم شود در مسجد و غير آن ، زدن
هامش
( 151 ) درقه ، سپر چرمين .