قسم اول كه ضرر او عام است
( 1 ) و آن انواع است :
نوع اول احتكار ،
( 2 ) كه فروشنده طعام را نگه دارد و گران شدن نرخ انتظار كند . و آن ظلمى عام است ، و صاحب آن در شرع نكوهيده است . پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : من احتكر الطّعام أربعين يوما ثمّ تصدّق به لم تكن صدقته كفّارة لاحتكاره ، اى ، هر كه طعام را چهل روز نگاه دارد تا گران شود و بفروشد ، پس آن را تمام صدقه دهد ، صدقهء او احتكار او را كفارت نكند . و ابن عمر - رضى اللّه عنهما - روايت كرد كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : من احتكر الطّعام أربعين يوما فقد برئ من اللّه تعالى و برئ اللّه تعالى منه ، اى ، هر كه چهل روز طعام نگه دارد از حق تعالى بيزار شده باشد و بيزار شود حق تعالى از او . و گفتهاند : فكأنّما قتل نفسا ، اى ، همچنان باشد كه كسى را كشته است . و روايت است از على - رضى اللّه عنه : من احتكر الطّعام أربعين يوما قسا قلبه ، اى ، هر كه چهل روز طعام را نگاه دارد دل او سخت شود . و از رسول - صلّى اللّه عليه و سلم - آمده است كه او طعام محتكرى را به آتش بسوخت .
و در فضيلت ترك احتكار آمده است : من جلب طعاما فباعه بسعر يومه فكأنّما تصدّق ، اى ، هر كه طعامى از جايى بيارد و آن را به نرخ روز بفروشد ، چنانستى كه آن را صدقه كرده . و در لفظى ديگر : فكأنّما أعتق رقبة ، اى ، چنانستى كه رقبهاى « 132 » آزاد كرده . و در كلام مجيد كه مىفرمايد ، قوله تعالى :
وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ
« 133 » ، آمده است كه احتكار از ظلم است و در تحت آن داخل است .
و يكى از سلف در واسط بود ، از آن جا كشتى گندم به بصره فرستاد ، و به وكيل خود بنوشت كه اين طعام همان روزى كه به بصره رسد به فروش و تا فردا نگاه مدار . و در حال رسيدن آن ، نرخ ارزان بود ، بازرگانان وى را گفتند : اگر يك هفته نگاه دارى أضعاف آن سود كنى . وى يك هفته نگاه داشت ، أضعاف آن سود كرد ، و اين به صاحب طعام بنوشت . و او جواب فرمود كه به سودى اندك با سلامت دين قانع بوديم و تو خلاف كردى ، و ما دوست نداريم كه با كم شدن
هامش
( 132 ) رقبه ، بندهء زر خريد .
( 133 ) حج 22 - 25 .