مترجم مىگويد : نزديك اصحاب بو حنيفه اگر مطالع مختلف باشد ، در شهرى كه نديده باشند واجب نيايد .
( 1 ) دوم نيت . و چاره نيست از آن كه هر شب نيت كند به تبييت « 21 » و تعيين ماه رمضان و به جزم . و اگر نيت كند كه ماه رمضان روزه دارد به يك دفعت ، « 22 » بسنده نباشد ، و مراد ما از لفظ هر شب اين است . و اگر روز نيّت كند - در روزهء ماه رمضان و روزهء ديگر كه فرض باشد - روا نبود ، مگر در روزهء تطوّع ، و مراد ما از لفظ تبييت اين است . و اگر روزهء مطلق [ يا ] فرض مطلق نيّت كند روا نباشد تا فريضهء رمضان نيت [ نكند ] .
مترجم مىگويد : نزديك بو حنيفه تبييت واجب نيست . و اگر روز نيت كند ، چون پيش از زوال باشد روا بود . و تعيين هم واجب نيست ، بل نيت مطلق صوم روا باشد .
و اگر شب شك نيت كند كه فردا روزه دارد اگر از ماه رمضان باشد ، « 23 » درست نبود ، چه اين نيت به جزم نيست ، مگر آن كه نيت او مستند باشد به قول گواهى عدل - و احتمال آن كه عدل غلط كرده باشد يا دروغ گفته جزم را باطل نكند ، و يا مستند باشد به استصحاب ، « 24 » چنان كه در شب آخر ماه رمضان به شك باشد ، چه اين مانع جزم نيت نيست ، و يا مستند باشد به اجتهاد ، چنان كه محبوسى باشد در خانهء زير زمين و به حكم اجتهاد بر ظن او غالب شود كه ماه رمضان در آمده است ، شك او نيز مانع نيت نبود . و هر گاه كه به شك باشد در شب شك ، اگر به زبان جزم نيت كند سود ندارد ، چه محل نيت دل است و با شك جزم قصد صورت نبندد ، چنان كه اگر در ميان [ 389 ] رمضان گويد كه فردا اگر رمضان باشد روزه دارم زيان ندارد ، چه آن ترديد لفظ است ، و در محل نيت تردّد متصور نيست ، بل او قاطع است كه از رمضان است . و اگر پس از نيت نان خورد ، نيت باطل نشود . و اگر در حال حيض نيت كند و پيش از صبح پاك شود ، روزه
هامش
( 21 ) تبييت ، در شب اراده و تدبير كارى كردن .
( 22 ) به يك دفعت ، دفعة واحدة .
( 23 ) در متن عربى : و لو نوى ليلة الشك ان يصوم غدا ان كان من رمضان ، كه زبيدى در شرح احيا « ليلة الشك » را « ليلة الثلاثين من شعبان » تفسير كرده است .
( 24 ) استصحاب ، در اصول فقه عبارت از آن است كه هنگام شك در بقاى حكمى از احكام يا موضوعى از موضوعات ، حكم به باقى بودن حالت سابقه نمايند ، مثلا هر گاه غيبت كسى طولانى شود و از مرگ يا زندگى او آگاه نباشند ، بنا بر اصل استصحاب ، همهء احكام مانند آن كه وى زنده باشد قوّت خود را حفظ مىكنند .